Syans

Soti nan Wikipedia, ansiklopedi gratis.
Ale nan navigasyon Ale nan rechèch
Gwoup matematisyen ak astwonòm nan lekòl Raphael nan Atèn

Pa syans nou vle di yon sistèm nan konesans jwenn nan yon aktivite rechèch sitou òganize ak pwosedi metodik ak solid , konbine eksperimantasyon ak rezònman lojik ki baze sou yon seri aksyom , [1] [2] tipik nan syans fòmèl . Youn nan premye egzanp yo nan itilize yo ou ka jwenn li nan eleman yo nan Euclid [3] , pandan y ap metòd la eksperimantal, tipik nan syans modèn , te entwodwi pa Galileo Galilei [4] , ak plan yo toujou tcheke ke obsèvasyon yo eksperimantal yo se ki konsistan avèk ipotèz yo ak agiman devlope.

Objektif li se rive nan yon deskripsyon posib, ak yon karaktè prediksyon , nan reyalite ak nan lwa yo ki kontwole aparans nan fenomèn . Disiplin syantifik yo ka divize an twa kategori: syans fòmèl , syans anpirik ak syans aplike [5] [6] . Ansyen an, ki gen ladan tou matematik , konstwi teyori abstrè [7] . Lèt la, nan vire divize an syans natirèl ( fizik , chimi , byoloji , jewoloji , astwonomi ) ak syans sosyal , nati etidye kòmanse nan obsèvasyon anpirik . Twazyèm lan (egzanp jeni , medikaman ), lè l sèvi avèk rezilta yo nan de premye yo, avanse teknoloji ak endistri pa devlope nouvo pwodwi ak sèvis [8] . Sepandan, sa yo se kategori entèdi konekte. [9]

Ansèyman Syans ak rechèch syantifik yo sitou pratike nan inivèsite , enstiti rechèch ak antrepriz [10] . Syantis yo se tout moun ki dedye a rechèch la pou nouvo konesans lè l sèvi avèk metòd syantifik. Syans modèn devlope nan yon fason patikilye kòmanse nan revolisyon syantifik nan sèzyèm syèk la ak akumulasyon nan konesans nan jaden ki pi varye nan konesans. Istwa syans dekri devlopman li sou tan.

Orijin ak siyifikasyon tèm lan

Mo "syans" la soti nan syantis Latin lan , ki vle di konesans . Mo sa a (ak orijin Latin li yo) te gen menm kalite siyifikasyon yo bay filozofi , nan sans larj nan tèm nan, [11] ki se nenpòt fòmilasyon sistematik oswa egzak nan konesans. Malgre ke filozofi, pa te yon posesyon entegral nan verite a, pa te konsidere kòm yon syans "total". [12] Definisyon nan syans pa te limite a sa yo rele "syans natirèl yo", men tou enkli, pou egzanp, sa yo rele "syans moral"; de direksyon sa yo te reflete nan distenksyon ki genyen ant " filozofi natirèl " ak "filozofi moral".

Nan ansyen Grès tèm ki koresponn ak "syans" jodi a te epistèm , [13] ki endike yon konesans etabli sou sèten fondasyon, pi lwen pase nenpòt posibilite pou dout, [13] ki te yon valè sakre konfere, ki li pèmèt yon sèl jwenn bon konprann ak bon konprann . [11]

Kòmanse nan Syèk Limyè a ak pozitivis , syans pèdi karaktè sakre li yo, [14] pral endike, nan sans strik nan tèm nan, tout disiplin sa yo ke nou rele " syans natirèl " e ki ta dwe mennen nan akizisyon konseptyèl ekspresyon ki vire soti nan dwe detèmine epi dirèkteman verifye pa vle di nan eksperyans anpirik espesifik. [15] Nan ventyèm syèk la, ak sa yo rele "kriz fondamantal la" [16] ak entwodiksyon nan paradigm falsifikasyon Karl Popper a , syans finalman renonse menm afime verite a absoli nan deklarasyon li yo, rive nan konjèkturalite a (pa) konnen . [16]

Istwa

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Istwa syans .

Enterè Man an nan konprann fenomèn natirèl nan mond fizik la ale men nan men ak istwa a nan nonm, li te gen an reyalite egziste depi tan preistorik aleka ak dekouvèt primitif ak devlope piti piti sou syèk yo kòmanse nan sivilizasyon nan mond lan ansyen ( grèk , Women , moun peyi Lejip , Mesopotamian , elatriye) ak sa yo rele filozofi natirèl la . Refleksyon sou istwa, siyifikasyon, validite ak dimansyon konesans syantifik yo eksprime nan filozofi syans lan .

Platon te diskite ke syans te pi valab pase opinyon dwat paske li lye lèt la ak rezònman kozatif , se sa ki, ki reji pa prensip la nan kòz ak efè . Aristòt elabore yon teyori plis atikile selon ki syans se konesans demonstratif, menm jan li rechèch pou kat kòz yo nan yon objè, ki asire ke yon objè pa ka diferan de jan li ye. Li klase syans yo nan:

Toujou nan kontèks grèk la, menm selon stoik yo , syans se te yon sèten, sèten, konpreyansyon imuiabl ki baze sou rezon .

Pli lwen refleksyon filozofik sou metòd ki pi apwopriye yo dwe itilize ak an jeneral sou konesans anpirik yo jwenn nan tout Mwayennaj yo , tou de nan Lwès la ak nan Lès la, jwenn yon priz nan Renesans nan premye ak Lè sa a, definitivman nan disetyèm syèk la ak syantifik la. revolisyon ak fòmilasyon ofisyèl la nan metòd syantifik la pa Galileo Galilei , ki moun ki mete "demonstrasyon ki nesesè yo" sou menm nivo ak "eksperyans sansib". [21] Ideyal jeyometrik la nan syans Lè sa a, domine panse a Descartes ak Izarak Newton etabli konsèp la deskriptif nan syans pa diferansye "metòd la nan analiz" ak "metòd la nan sentèz". Anpirism pral Lè sa a amelyore valè absoli nan konesans anpirik pa louvri wout la nan syans modèn nan efè yo sosyo-ekonomik nan revolisyon endistriyèl ak panse pozitivis .

Claude Bernard [ san sous ] deklare ke obsèvasyon an senp nan reyalite yo pa janm ka konstitye yon syans sou pwòp li yo; yo edike tèt li yon sèl te gen yo reflechi sou obsèvasyon yo, konpare reyalite yo ak jije yo ak lòt reyalite ki gen fonksyon an nan kontwòl. Youn nan paradigm ki sot pase yo se sa yo ki nan etablisman an nan lwa syantifik, konprann nati a nan lwa ak fason a etabli yo [22] .

Deskripsyon

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Metòd syantifik .
Galileo Galilei , enspire metòd syantifik la oswa metòd eksperimantal la

Règ yo ki gouvène pwosesis pou trape konesans anpirik yo jeneralman li te ye tankou metòd syantifik la . Eleman kle yo nan metòd syantifik la se obsèvasyon eksperimantal la nan yon evènman natirèl, fòmilasyon a nan yon ipotèz jeneral anba ki evènman sa a rive ak posibilite pou kontwole ipotèz la nan obsèvasyon ki vin apre, dirèk nan lanati oswa nan repwodibilite nan eksperyans .. nan laboratwa a .

Selon apwòch enduktivis la , youn nan eleman esansyèl pou yon konesans konplèks konsidere kòm "syantifik", jan yo konnen sa nan jaden epistemoloji ak filozofi syans , se posibilite li pou yo ka verifye sou baz sèten ka anpirik ke pwouve validite li. [23] Sa a ki kalite apwòch te klèman contrast ak apwòch la deduktif - falsifikis formul pa Karl Popper , [24] pou ki pa gen okenn verifikasyon anpirik, sepandan repete plizyè fwa, yo pral janm kapab pwouve validite nan yon teyori mantal: sa a ka nan pifò "konfime" pa eksperyans, [25] men pa janm verifye, pa menm nan sans yon pi gwo oswa pi piti "pwobabilite". [26]

"Syans se pa yon seri deklarasyon ki sèten, oswa etabli yon fwa pou tout, ni se yon sistèm ki toujou ap avanse nan direksyon pou yon eta definitif. Syans nou an se pa konesans: li pa janm ka fè reklamasyon yo te rive jwenn verite a , ni menm yon ranplasan pou verite tankou pwobabilite. "

( Karl Popper , Lojik Dekouvèt Syantifik , 1959 )

Anplis de sa, syans souvan pwopoze yo rive nan tou de "kalitatif" ak "quantitative" konesans nan fenomèn yo obsève, byenke rechèch la pou " kalite yo " oswa " esans " nan reyalite a, ki te yon karakteristik tipik nan syans platonik-aristotelik, se li te ranplase nan disetyèm syèk la pa sèlman quantitative ak matematik vizyon Galileyen an [27] nan syans, [28] ki gen sèlman objektif vin sa yo ki an ekstrapol teyori entèpretatif nan fenomèn ak kapasite "prediksyon". [29]

Pwosè sa a ta pèmèt akonplisman yon kò konesans ki kapab predi konsekans objektif nan teyori yon moun, [30] sijè a kontwòl endepandan pa diferan moun.

Syans imen

Nan yon sans pi laj, tantativ yo te fè pou aplike metòd syantifik la tou nan sa yo rele " syans imen yo " (pou egzanp sikoloji , sosyoloji , istwa , ekonomi , lalwa ak syans politik ), sepandan rankontre difikilte nan aplikasyon li yo, ki gen ladan ... repwodibilite nan fenomèn nan obsève. Men, yo menm tou yo ka defini, nan yon sans laj, kòm syans konprann tankou yon sistèm konesans anpirik, sepandan pa sijè a kritè rijid nan verifikasyon eksperimantal. Nan sans sa a, sepandan, distenksyon an oswa dikotomi ant syans difisil , souvan konsidere kòm syans egzak , tankou syans eksperimantal ak aplike , ak syans mou, te genyen .

Syans ak teknik

Syans se lye a teknik ak teknoloji depi kèk konesans syantifik prete nan syans aplike pou konsepsyon ak konstriksyon objè, zouti, travay ak enfrastrikti; vis vèrsa, teknoloji ofri syans zouti de pli zan pli avanse nan ankèt, tankou mezi ak obsèvasyon selektif. Se poutèt sa, si teknik reprezante sou men nan yon sèl faktè de pwogrè teknik ak syantifik , nan lòt men an gen moun ki, tankou Popper , konsidere pasivite nan teknik tipik nan fòmasyon syantifik yo dwe "yon gwo danje", pè "posibilite ke sa vin yon bagay nòmal, menm jan mwen wè yon gwo danje nan ogmantasyon espesyalizasyon, ki se tou yon reyalite istorik ki pa ka nye: yon danje pou syans e, an verite, tou pou sivilizasyon nou an ». [31]

Objektif yo

Objektif final la nan syans se konpreyansyon ak modèl nan lanati yo nan lòd pou kapab predi devlopman nan youn oswa plis fenomèn. Chak teyori syantifik devlope yon modèl ki pèmèt matematik la oswa, pi jeneralman, rasyonèl reprezantasyon nan fenomèn nan, yo nan lòd pou kapab fè prediksyon. Genyen tou ka kote devlopman nan yon modèl nan yon sèten branch nan syans ka fasilite devlopman nan lòt modèl nan lòt branch nan syans san yo pa sa yo te nesesèman lye.

Malgre atant yo ke gason yo te toujou mete nan syans, ki gen ladan atitid ki pi dejenere akòz syantis , objektif li pa ta dwe, menm jan li te yon fwa, bay yon repons a kesyon nenpòt ki moun, ni yon solisyon a nenpòt nan pwoblèm li yo. men sèlman bay moun ki enpòtan nan lwa yo ki kontwole manifestasyon yo nan reyalite fizik, vin pou kèk menm etranj nan nenpòt pwoblèm nan yon kalite metafizik , pandan ke lòt moun, tankou Imre Lakatos , te soutni enpòtans ki genyen nan envestigasyon metafizik nan syans jisteman sou pwen sa a , ki, dapre yo, konstitye pa reyèl "pwogram rechèch" ki pa ka fo nan tèt yo, ak Se poutèt sa metafizik. [32] Pou Popper tèt li, anplis, metafizik se parfe doue ak sans, siyifikasyon, ak aji kòm yon estimilis nan pwogrè syantifik, bay sa yo "ideyal regilasyon" ki gide li nan tèm Kantian . [33] An reyalite, syans pa janm net, men toujou anprint ak teyori metafizik, ki dirije chwa ki nan kesyon syans dwe reponn. [34]

Soti nan pwen de vi sa a, syans se pa kapab demontre, ni pwodwi, verite absoli, men pito yo endike erè ak jete manti, nan kontwòl la konstan ak aderan nan ipotèz yo sou diferan aspè yo nan mond lan fizik. Sa a se kritè pou distenge lespri kritik nan syantis dogmatik.

“Si syantisis se yon bagay, li se lafwa avèg ak dogmatik nan syans. Men, konfyans sa a avèg nan syans se etranje nan syantis la reyèl. [...] Okenn nan gwo syantis yo pa kapab deziyen kòm yon syantis . Tout gwo syantis yo te kritik nan syans. Yo te byen okouran de ki jan ti kras nou konnen. "

( Karl Popper, Senpozyòm , sit. Soti nan tan kap vini an louvri: kolok Altenberg la ansanm ak tèks senpozyòm vienèz sou Popper , pp 72-73, Rusconi Editore, Milan 1989 )

Anplis de sa, lè yon teyori gen tandans revize deklarasyon li yo nan limyè a nan done ak nouvo obsèvasyon, sa vle di ke li te pèdi pouvwa prediksyon li yo ak te vin tounen regressif, paske olye pou yo antisipe eksperyans nan li swiv li pasivman. Se poutèt sa Imre Lakatos te diskite ke yon pwogram rechèch syantifik abandone pa lè li kontredi pa yon evènman, men lè li ranplase pa yon nouvo teyori ki ka pi byen eksplike li. [32]

Dènyèman, nati prediksyon syans yo te konteste pa moun ki, obsève pou egzanp devlopman nan pwopòsyon mekanik nan kòmansman ventyèm syèk la , yo te jwenn ke obsèvasyon se pa endepandan de evènman yo, ak dekouvèt la nan vag-patikil dualism la gen chanje lide nan tradisyonèl sou nati a nan limyè ak matyè .

Modèl syantifik, teyori ak lwa

Imaj stilize nan yon atòm

Nan lang kontanporen teknik-syantifik, tèm tankou " ipotèz ", " modèl ", " teyori syantifik " ak " lwa " gen yon siyifikasyon egzak:

  • yon ipotèz se yon sipozisyon ki poko sipòte pa tès eksperimantal.
  • yon modèl se yon abstraksyon ki itil pou fè prediksyon sou ensidan yon fenomèn, ki ka verifye pa eksperyans ak obsèvasyon.
  • yon teyori, kontrèman ak siyifikasyon komen nan "ipotèz verifye", se eksplikasyon an nan yon fenomèn ki gen tankou solid baz eksperimantal ke li ka asimilasyon nan yon "reyalite", [35] tankou teyori atomik la ak teyori evolisyon ( byenke jodi a nan jaden pwofesyonèl li gen tandans yo dwe rele Nouvo sentèz ). Men, gen eksepsyon: nan ka a nan teyori fisèl , ki koresponn ak yon modèl trè itil fizik, nou ap fè fas ak yon teyori pa ankò sipòte pa prèv sa yo ke li ka konsidere kòm siperyè modèl ki sanble konpetisyon.
  • yon lwa se yon jeneralizasyon ki gen valè absoli nan dimansyon li yo.

Teyori yo ki sou tan pase tès divès kalite yo konsidere kòm "pwouve" nan sans syantifik la, se sa ki, yo konsidere kòm modèl posib nan reyalite. Sepandan, teyori sa yo ka refize ("falsifye" nan jagon syantifik) a nenpòt ki lè pa yon obsèvasyon kontrèman ak yo, ki gen ladan sa yo jiskaske inivèsèl aksepte ak sipòte pa anpil obsèvasyon ak done eksperimantal.

Teyori syantifik yo toujou ouvè a revizyon nan ka nouvo prèv kontrè prediksyon yo. Syans pa ta dwe fè reklamasyon yo gen absoli ak definitif konesans nan tout fenomèn, depi fondasyon yo nan yon teyori ka febli si done ak nouvo obsèvasyon kontredi sa anvan ( Popper a falsifiability ).

Lwa Newton nan gravitasyon se yon bon egzanp sou fason syans evolye nan sa Popper rele "falsifikasyon" nan yon teyori. Nan kondisyon gwo vitès ak nan prezans nan jaden gravitasyon fò, teyori Newtonyen se kapab kòrèkteman dekri fenomèn yo obsève, malgre lefèt ke deyò kondisyon sa yo li se kapab bay prediksyon ki valab. Se poutèt sa li te nesesè yo prezante konsèp nan relativite epi devlope yon teyori revolisyonè yo nan lòd yo konprann fenomèn sa yo. Depi lalwa relativite jeneral la dekri tou fenomèn ki enkli nan lwa Newton, li konsidere kòm yon teyori pi bon pase yon sèl newtonyen pou dekri lwa gravitasyon an.

Se devlopman nan nouvo lwa ak teyori sitou ki baze sou akizisyon de done pi egzak. Kòm mansyone pi wo a, lwa Newton nan gravitasyon valab nan sèten limit epi yo ka Se poutèt sa dwe panse a kòm yon apwoksimasyon nan yon lwa pi konplèks. Tout nouvo lwa oswa teyori yo devlope pou konprann fenomèn ki pa dekri nan lwa oswa teyori anvan yo, men yo dwe kontinye eksplike fenomèn ki dekri nan teyori anvan yo tou. Pou egzanp, relativite jeneral dwe jwenn menm valè yo ak lwa a nan gravitasyon pou kondisyon vitès ki ba ak fèb jaden gravitasyonèl. Se poutèt sa pwogrè nan syans tendansyèlman kimilatif: menm si teyori nouvo yo te revolusyone fondasyon li yo, konesans la akeri jiska Lè sa a, ta ka rete valab nan domèn yo.

Pou moun ki sipòte syans li ta gen tandans yo dwe kimilatif, sa vle di ke chak dekouvèt ta anjeneral ajoute nan sa yo anvan san konplètman rejte yo, bay teyori ki gen plis validite jeneral ki ta gen ladan yo menm ki anvan yo kòm yon ka patikilye, Thomas Kuhn te sepandan objeksyon ke syans ta swiv absoliman ki pa kimilatif, kontèks sèlman nan peryòd istorik la nan ki nouvo teyori syantifik yo formul de tan zan tan ranplase sa yo anvan yo. [36]

Klasifikasyon nan disiplin syantifik

Chemen somatosansoryèl yo prezan nan tout kò imen an, men yo entegre nan sèvo a

Disiplin syantifik yo souvan divize an de gwoup prensipal: syans natirèl , ki etidye fenomèn natirèl (ki gen ladan lavi moun ) ak syans sosyal , ki etidye konpòtman moun ak sosyete a . Gwoupman sa yo dekri syans yo anpirik , se sa ki, seri a nan syans ki baze konesans yo sou fenomèn ki dwe obsève ak kapab pou yo te sibi tès validite pa lòt chèchè opere nan menm kondisyon yo. [37] Genyen tou disiplin ki gen rapò ke yo katalòg kòm syans entèdisiplinè ak syans aplike , ki te sou lòt disiplin tankou jeni ak medikaman ki baze sou . Nan disiplin ki gen rapò sa yo, gen jaden espesyalize syantifik ki ka gen ladan pati nan lòt disiplin syantifik, men souvan gen pwòp nomenclature ak ladrès yo. [38]

Matematik , ki klase ansanm ak syans yo ki anplwaye yon sistèm fòmèl , [39] [40] gen pwen kontak ak nan menm tan an diferans ak syans yo anpirik (syans natirèl yo ak sosyal). Li sanble ak syans yo anpirik nan ke li enplike nan yon objektif objektif, atansyon ak sistematik etid nan yon zòn nan konesans; li diferan paske li adopte yon metòd pou verifye pwòp konesans li, lè l sèvi avèk yon lojik priori olye ke metòd anpirik. [41] Syans anplwaye yon sistèm fòmèl, ki gen ladan estatistik ak lojik , yo enpòtan anpil nan syans yo anpirik. Gwo pwogrè nan syans yo adopte yon sistèm fòmèl te souvan mennen nan gwo pwogrè nan syans yo anpirik. Syans ak yon sistèm fòmèl yo esansyèl nan fòmasyon ipotèz , teyori , ak lwa , [42] anplwaye nan dekouvèt la ak deskripsyon ki jan fenomèn rive (syans natirèl) ak ki jan moun panse ak aji (syans sosyal).

Syans ak matematik

"Okenn envestigasyon imen pa ka rele vre syans, si li pa pase nan demonstrasyon matematik."

( Leonardo da Vinci , site nan Trete sou penti , paj 3, Newton Compton, 1996 )
Tetraktys yo nan Pythagoras antoure pa sòm total la teozofik nan 7

Pythagoras te nan mitan premye li te ye a prezante matematik kòm yon zouti pou etidye pa sèlman quantitative, men tou kalitatif nati , depi chak nimewo te yon fwa atribiye se yon valè oswa yon sans ak ki tout reyalite te kwè yo dwe mele.

Man Vitruvian Leonardo a , ki moun ki rekonèt egzistans lan nan yon amoni matematik ant lespri imen an ak jeyometri nan Cosmos la [43]

Plizyè syantis ak filozòf, ki gen ladan Platon , Aristòt , Toma , Leonardo , Bruno , Spinoza , Cantor , Frege , Erdös , Gödel , ini nan sa yo rele réalisme platonik la , te wè nan lefèt ke linivè te gouvène pa yon lòd jewometrik ak matematik. , olye ke pa chans pi, posibilite pou anpil nan syantifikman rive nan verite yo ultim sou li. Aristòt , pou egzanp, te konsidere erè pawòl Sophist Protagoras la selon ki "moun se mezi tout bagay", jisteman paske li prive verite a nan koerans lojik ak nan nenpòt ki kritè objektif. [44]

Epitou pi popilè se afimasyon an nan Galileo Galilei dapre ki "liv sa a gwo ki toujou louvri devan je nou (mwen di linivè a)" se "[...] ekri nan lang matematik, ak karaktè yo se triyang, sèk, ak lòt figi jewometrik, san ki vle di li enposib pou imen konprann yon mo nan yo ». [45] Menm jodi a kapasite prediksyon nan matematik, ki gen rapò ak sèten fenomèn, kontinye poze kesyon an, etidye pa filozofi a nan matematik , si wi ou non nati li menm ki reji pa matematik ak moun, kòm yon pati nan lanati, pa fè anyen lòt pase ekstènalize konesans sa a intrinsèques.

Pa fè egzèsis metòd syantifik la ki fèt ak esè ak erè, obsèvasyon yo analize ak fòmil matematik ki pèmèt deskripsyon ki pi bon yo aplike nan yo: devlopman nan teyori syantifik ki baze sou kapasite nou yo lojikman entèprete done yo, ak nan fen sa a nou teknik estatistik ( fonksyon distribisyon ) yo devlope ki pèmèt diminye ensèten a nan prévisions yo ak rafine teyori yo ki konekte ak yo.

Pandan ke nan tan lontan, sepandan, fondasyon nan syans pa t 'abstrè espekilasyon matematik men pèsepsyon nan kontak dirèk ak reyalite , [46] jodi a matematik konsidere kòm yon syans otonòm, ki pa menm wè sa tankou yon zouti sèlman nan sèvis la nan lòt moun. disiplin. Menm jan rechèch pi pa sibòdone nan rechèch aplike, se konsa matematik pa sibòdone ankò nan syans, li te fè tèt li endepandan. Devlopman nan jeyometri ki pa Euclidean te pou egzanp prepare etid la nan deviation nan relativite jeneral .

Syans ak filozofi

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Filozofi syans .
Ampere , redaksyon sou filozofi syans (Essai sur la philosophic des sciences), 1838.

Filozofi syans lan se yon branch nan filozofi ki etidye fondasyon yo, sipozisyon ak enplikasyon nan syans, ap eseye eksplike nati a nan konsèp ak diskou li yo, fason yo nan ki sa yo yo pwodwi, kesyone validite nan deklarasyon li yo. [47] Sosyoloji nan syans, nan lòt men an, se yon disiplin nan sosyoloji ki an vire akonpaye filozofi a nan syans.

Apati de fòmilasyon fizik newtonyen an, deba a leve sou nivo abstrasyon syans modèn lan te rive jwenn, kit modèl sa pwopoze toujou jere eksprime esans ak estrikti pwofon reyalite a jan li te ye nan KONSEPSYON ARISTOTELYEN an. [46] Refleksyon yo ki te leve nan esfè Alman amoure ak ideyalis , epi pita nan idealis Italyen an nan ventyèm syèk la, gen lontan yo te diskite sou validite nan syans Newtonyen ak konsèp li yo, tankou sa yo ki an inèsi ak mekanis a swadizan nan matyè. [48]

Pou egzanp, Hegel , kòmantè sou teyori a Newtonyen nan koulè , te diskite ke "pou tout bagay konsènan doktrin sa a nou pa dwe sedwi pa non an nan Newton , nan syans pa gen okenn non ki valab, pa gen okenn otorite . Li patikilyèman ridikil si li te di ke li ta pwouve li matematikman. Ki sa ki fizik pa ka pwouve matematikman. Newton mezire, men mezire toujou pa vle di li nan matematik. [...] Mezire se toujou yon move fason pou fè tès [...] ». [49] Epitou selon Benedetto Croce , syans modèn pa reprezante yon fòm vre nan konesans, yo te apwopriye sèlman pou "san yo minit" nan syantis yo ak teknisyen, ki moun li te opoze "lespri yo inivèsèl" nan filozòf ideyalis . Konsèp syantifik yo pito "pseudo-konsèp", oswa fo konsèp, zouti pratik, men zafè, ti kras nan enfòmasyon kapab atrab òganis lan konplè nan lespri istorik-filozofik la. [50]

An rezime, kesyon ki pi jeneral filozofik ki gen rapò ak syans yo se nan lanati:

  • ontolojik : si wi ou non ak nan ki sans yon reyalite ka atribiye a deskripsyon syantifik nan fenomèn, ak ki kalite kosmoloji , kosmogoni ak metafizik se nan akò avèk deskripsyon sa yo
  • epistemolojik ak epistemolojik : ki jan syans ka bay konesans ak nan ki kondisyon li valab
  • etik : enplikasyon moral konesans syantifik ak itilizasyon teknoloji.

Syans ak politik

Angajman pou bati syans ak ogmantasyon pwogrè syantifik tou te sijè a nan refleksyon ak konsiderasyon relasyon ak politik . Karl Popper te diskite ke syans pa t 'kapab evolye nan jirani rejim oswa nan moun ki pa t' yon jan kanmenm sipòte libète panse ak ekspresyon , paske se nan yo posibilite pou kritik konfwontasyon a ki se estimilis nan fondamantal nan sès syans. [51]

"San yo pa echanj la gratis nan panse pa ka gen okenn libète vre nan panse. Nou bezwen lòt moun teste panse nou sou yo: yo chèche konnen si yo valab. La discussione critica è il fondamento del libero pensiero del singolo individuo. Ma ciò significa che senza la libertà politica, la libertà di pensiero è impossibile. E significa, inoltre, che la libertà politica è una condizione preliminare del libero uso della ragione di ogni individuo.»

( Karl Popper , Tutta la vita è risolvere problemi , pag. 153, Milano, Rusconi, 1996 )

Insieme a Popper, anche Friedrich von Hayek intravedeva in particolare nello scientismo , cioè nell'atteggiamento dogmatico di fiducia cieca nella scienza, il presupposto del totalitarismo , [52] in grado di danneggiare non solo la società ma l'evoluzione stessa della scienza. [53]

Essendo l'atteggiamento tollerante la «necessaria conseguenza della convinzione di essere uomini fallibili», [54] il metodo scientifico è stato indicato anche come modello per una condotta politica lungimirante e responsabile delle proprie azioni, [55] tratto caratteristico delle società libere e democratiche , a differenza di quelle totalitarie:

«Il grande merito dei governi liberi in confronto a quelli tirannici sta appunto nel fatto che, nei regimi di libertà, discussione e azione procedono attraverso il metodo dei tentativi e degli errori. Trial and error è l'emblema della superiorità dei metodi di libertà su quelli di tirannia. Il tiranno non ha dubbi e procede diritto per la sua via; ma la via conduce il paese al disastro.»

( Luigi Einaudi , cit. da Paolo Silvestri, Il liberalismo di Luigi Einaudi o del buongoverno , pag. 60, Rubbettino Editore, 2008 )

Note

  1. ^ Scienza , su treccani.it .
  2. ^ L'enciclopedia Britannica definisce la matematica, che è un perfetto esempio di scienza formale, nel seguente modo: "All mathematical systems are combinations of sets of axioms and of theorems that can be logically deduced from the axioms" ( ( EN ) Mathematics , su britannica.com . )
  3. ^ Nell'enciclopedia Treccani si legge: "Non è un caso che solo la Bibbia superi per numero di edizioni gli Elementi di Euclide: il loro significato nella storia del pensiero occidentale è molto più di quello di un semplice trattato di aritmetica e geometria e costituisce piuttosto il paradigma del ragionamento rigoroso e della conoscenza scientifica" ( Euclide , su treccani.it . )
  4. ^ Galileo Galilei , su treccani.it .
  5. ^ Scienza , su treccani.it .
  6. ^ ( EN ) Branches ( PDF ), su pmr.uchicago.edu (archiviato dall' url originale il 23 aprile 2017) .
  7. ^ Esempi di queste teorie sono l'algebra, l'aritmetica, la geometria, la teoria dei gruppi, l'informatica teorica, la teoria dell'informazione o la statistica ( Scienze formali , su extrapedia.org . )
  8. ^ Esempi di scienze applicate sono l'ingegneria (che applica la matematica,la fisica, la chimica e la biologia per migliorare la tecnologia),la medicina (che applica soprattutto la chimica e la biologia) e la farmacologia. Tutte le scienze applicate hanno comunque come fine ultimo quello di migliorare le condizioni di vita dell'uomo.
  9. ^ Le teorie astratte realizzate dalla matematica sono ad esempio fondamentali per lo sviluppo di tutte le scienze. Gli studi condotti dalle scienze empiriche hanno spesso fornito nuove idee fondamentali per il progresso delle scienze formali (si pensi ad esempio al calcolo infinitesimale sviluppato da Newton nel corso dei suo studi fisici e diventato poi centrale in molti campi della matematica) e sono centrali nello sviluppo di quelle applicate. I prodotti sviluppati dall'ingegneria vengono ampiamente utilizzati nello sviluppo delle scienze empiriche e formali ( Fisica e matematica , su w3.lnf.infn.it . ), si pensi ad esempio all'importanza dell'ingegneria elettronica e dell'informatica nello sviluppo di tutte le apparecchiature sperimentali utilizzate oggi nelle scienze empiriche o all'importanza dell'uso dei computer in alcuni campi della matematica o della statistica ( Scienza e tecnologia , su festascienzafilosofia.it . )
  10. ^ Per indicare quella parte di un'impresa dedicata alla ricerca si utilizza spesso il termine "ricerca e sviluppo" ( Economia e Finanza, R&S , su treccani.it . )
  11. ^ a b Josef Seifert, AA.VV., in L'uomo alla ricerca della verità: filosofia, scienza, teologia , pag. 33, Vita e Pensiero, 2005.
  12. ^ Cfr. Rivista di filosofia neo-scolastica , volume 96, pag. 366, Università cattolica del Sacro Cuore, 2004.
  13. ^ a b Emanuele Severino , Legge e caso , pag. 13, Adelphi, Milano 1979.
  14. ^ Julien Ries , La scienza delle religioni: storia, storiografia, problemi e metodi , pag. 411, Jaca Book, 2008.
  15. ^ Ciò non toglie che anche discipline di diversa specie, come quelle umane e sociali, possano essere considerate parimenti delle scienze, avendo elaborato propri metodi da applicare anche in questo caso alla realtà empirica per poter confermare o meno determinate ipotesi sul funzionamento del mondo circostante, con lo scopo dunque di portare ad un accrescimento oggettivo dello scibile umano.
  16. ^ a b Simone Zacchini, La collana di armonia: Kant, Poincaré, Feyerabend e la crisi dell'episteme , pag. 130, FrancoAngeli, 2010.
  17. ^ Da theaomai , "guardare", e re , a sua volta da femì , che significa "dire".
  18. ^ Avendo per oggetto l'universale, la scienza teoretica è posta da Aristotele tra le più alte virtù dianoetiche , sebbene essa proceda per dimostrazioni e sia pertanto ancora subordinata all' intelletto intuitivo, l'unico capace di un sapere immediato: «I possessi sempre veraci sono la scienza e l'intuizione, e non sussiste altro genere di conoscenza superiore alla scienza, all'infuori dell' intuizione » (Aristotele, Analitici secondi II, 19, l00b).
  19. ^ Da pragma , praxis , che significa "azione" in senso morale.
  20. ^ Da poiein , "fare" in senso artistico.
  21. ^ Alan Cromer, Physics for the Life Sciences , pag. 3, McGraw-Hill, 1977.
  22. ^ Per un primo orientamento sul concetto di scienza nella sua storia, si veda Storia del pensiero filosofico e scientifico a cura di Ludovico Geymonat , Garzanti Libri, 1997 11 voll., 6450 p.
  23. ^ Andrea Pinazzi, Federica Buongiorno, Liberalismo e democrazia , "Lo Sguardo", n. 7, pag. 101, ottobre 2011.
  24. ^ Marco Paolini, Contro il monismo epistemologico , pp. 77-82, Milano, EDUCatt, 2014.
  25. ^ Antonella Corradini, Epistemologia delle scienze umane , pagg. 69, 70, 115, Milano, EDUCatt, 2005.
  26. ^ «Non esiste alcun metodo scientifico in nessuno di questi tre sensi: [...] non c'è alcun metodo per scoprire una realtà scientifica; non c'è alcun metodo per accertare la verità di un'ipotesi scientifica, cioè nessun metodo di verificazione; non c'è alcun metodo per accertare se un'ipotesi è probabilmente vera » (Karl R. Popper, prefazione a La non esistenza del metodo scientifico [1956], poscritto alla Logica della scoperta scientifica. Il realismo e lo scopo della scienza , pag. 44, trad. it. di M. Benzi e S. Mancini, Il Saggiatore, 2009).
  27. ^ «Il tentar l'essenza, l'ho per impresa non meno impossibile e per fatica non men vana nelle prossime sustanze elementari, che nelle remotissime e celesti» (Galileo Galilei, Terza lettera del sig. Galileo Galilei al sig. Marco Velseri delle macchie del sole , Villa delle Selve, 1º dicembre 1612).
  28. ^ Gabriele Mangiarotti, Galileo Galilei: mito e realtà. Itinerario antologico , pag. 123, CE.SE.D., 1997.
  29. ^ Gli aspetti predittivi della scienza sono analizzati con cura da Hans Reichenbach nel saggio La nascita della filosofia scientifica .
  30. ^ Einstein , ad esempio, sfidava gli scienziati sul terreno delle previsioni, sostenendo che «se non esistesse lo spostamento delle righe spettrali verso il rosso a opera del campo gravitazionale, allora la teoria della relatività generale risulterebbe insostenibile» ( Albert Einstein , Relatività: esposizione divulgativa, p. 140, trad. it., Boringhieri, Torino 1967).
  31. ^ K. Popper, La scienza normale ei suoi pericoli , in AA.VV., Critica e crescita della conoscenza (1970), pp. 123-124, trad. di G. Gioriello, Milano, Feltrinelli, 1984.
  32. ^ a b Imre Lakatos, La metodologia dei programmi di ricerca scientifici , Il Saggiatore, 2001.
  33. ^ Francesco Bellino, Ragione e morale in Karl Popper: nichilismo, relativismo e fallibilismo etico , pag. 236, Levante, 1982.
  34. ^ «Non penso più come un tempo che ci sia una differenza fra scienza e metafisica, e ritengo che una teoria scientifica sia simile a una metafisica; [...] nella misura in cui una teoria metafisica può essere razionalmente criticata sarei disposto a prendere sul serio la sua rivendicazione ad essere considerata vera» (Karl Popper, "Epilogo metafisico", in Poscritto alla logica della scoperta scientifica , Milano, Il Saggiatore, 1984).
  35. ^ Il significato è quindi opposto a quello che il termine ha nel linguaggio comune, in cui di solito indica un assunto non sufficientemente supportato da prove empiriche
  36. ^ Enzo Campelli, TS Kuhn: come mutano le idee sulla scienza , pag. 149, FrancoAngeli, 1999.
  37. ^ Popper 2002 , p.20 .
  38. ^ Editorial Staff, Scientific Method: Relationships among Scientific Paradigms , su seedmagazine.com , Seed magazine, 7 marzo 2008. URL consultato il 12 settembre 2007 .
  39. ^ Tomalin, Marcus, Linguistics and the Formal Sciences , Cambridge.org, 2006, DOI : 10.2277/0521854814 . URL consultato il 5 febbraio 2012 .
  40. ^ Benedikt Löwe (2002) "The Formal Sciences: Their Scope, Their Foundations, and Their Unity"
  41. ^ Popper 2002 , pp. 10-11 .
  42. ^ Popper 2002 , pp. 79-82 .
  43. ^ «Con la rimessa in luce rinascimentale dell'interpretazione matematica greca di Dio e del mondo , rafforzata inoltre dalla certezza cristiana che l'uomo, immagine di Dio, racchiuda le armonie dell'universo, la figura vitruviana inscritta in un quadrato e in un cerchio divenne simbolo della corrispondenza matematica tra microcosmo e macrocosmo » (Rudolf Wittkower, Principi architettonici nell'età dell`Umanesimo , Torino, Einaudi, 1964).
  44. ^ Aristotele, Metafisica , 1062 b 14.
  45. ^ Galileo Galilei, Il Saggiatore , cap. VI, 232.
  46. ^ a b Alexandre Koyré , Philosophie et théories scientifiques , in Etudes d'histoire de la pensée philosophique , pp. 259-260, Parigi, Gallimard, 1971.
  47. ^ Luigi Cuccurullo, Ezio Mariani, Contesti e validità del discorso scientifico , pag. 310, Armando Editore, 2005.
  48. ^ Hegel sosteneva in proposito che il meccanicismo si basa soltanto sulla «morta materia», ovvero sulla «morte che chiamano forza di inerzia» (Marco De Paoli, Theoria motus: principio di relatività e orbite dei pianeti , pag. 235, FrancoAngeli, 1988).
  49. ^ Georg Wilhelm Friedrich Hegel , Filosofia della natura. Lezioni del 1823-1824 , trad. it. a cura di Marcello Del Vecchio, pag. 102, FrancoAngeli, 2009.
  50. ^ «La realtà è storia, e solo storicamente la si conosce: le scienze la misurano bensì e la classificano come è pur necessario, ma non propriamente la conoscono, né loro ufficio è di conoscerla nell'intrinseco» ( Benedetto Croce , La storia come pensiero e come azione , pag. 314, Bari, Laterza, 1938).
  51. ^ Karl Popper, Tutta la vita è risolvere problemi , pag. 153, Milano, Rusconi, 1996.
  52. ^ Friedrich von Hayek , L'abuso della ragione , pag. 26, 2ª ed. Roma, Seam, 1997.
  53. ^ Lo scientismo infatti, secondo Hayek, ha la presunzione di comprendere realtà complesse come le istituzioni sociali sulla base delle proprie limitate conoscenze scientifiche che rimangono del tutto fallibili e congetturali, ignorando che le società ei rapporti in essa vigenti sono sempre il risultato non voluto e non intenzionale delle azioni dei singoli individui, e non possono essere disegnate e ricostruite a piacimento (Carl Menger, Epistemologia dell'economia , Soveria Mannelli, Rubbettino, 2005).
  54. ^ Karl Popper, Alla ricerca di un mondo migliore , pag. 193, Roma, Armando, 1989.
  55. ^ «Il metodo scientifico nella politica significa che alla grande arte con cui ci autopersuadiamo di non avere fatto sbagli – o facciamo finta di non vederli, o li nascondiamo, o ne diamo la colpa ad altri – sostituiamo l'altra assai più grande di accettare la responsabilità dei nostri sbagli, di cercare di trarne una lezione e di mettere in atto le conoscenze così acquisite in modo da evitare gli stessi sbagli in avvenire» (Karl Popper, Miseria dello storicismo , pp. 85-86, Milano, Feltrinelli, 1975).

Bibliografia

Voci correlate

Altri progetti

Collegamenti esterni

Controllo di autorità Thesaurus BNCF 1977 · LCCN ( EN ) sh00007934 · GND ( DE ) 4066562-8 · BNF ( FR ) cb11933232c (data) · BNE ( ES ) XX526275 (data) · NDL ( EN , JA ) 00571322