Nijerya

Soti nan Wikipedia, ansiklopedi gratis.
Ale nan navigasyon Ale nan rechèch
Nijerya
Nijerya - Drapo Nijerya - manto
( detay ) ( detay )
( EN ) Inite ak Lafwa, Lapè ak Pwogrè
( IT ) Inite ak Lafwa, Lapè ak Pwogrè
Nijerya - Kote
Done administratif
Non konplè Repiblik Federal Nijerya
Non ofisyèl (EN) Repiblik Federal Nijerya
Lang ofisyèl yo Angle
Lòt lang hausa , yoruba , igbo , edo
Kapital Abuja (1.568.853 abitan.)
Politik
Fòm gouvènman an Prezidansyèl Repiblik Federal
Prezidan Muhammadu Buhari
Endepandans 1 oktòb 1960 (soti nan UK a )
Antre nan Nasyonzini an 7 oktòb 1960
Sifas
Total 923.768 km² ( 32º )
% nan dlo 1.4%
Popilasyon
Total 210.050.728 [1] abite. (10-04-2021) ( )
Dansite 226 abitan / km²
To kwasans 2.58% (2020)
Non moun ki rete yo Nijeryen
Jewografi
Kontinan Lafrik
Fwontyè Benen , Chad , Kamewoun , Nijè
Lag jè UTC + 1
Ekonomi
Lajan Nijeryen Naira
GDP (nominal) 397 270 [2] milyon $ (2018) ( 31st )
GDP per capita (nominal) 2 049 [2] $ (2018) ( 141º )
GDP ( PPP ) 480 349 [2] milyon $ (2018) ( 30th )
GDP per capita ( PPP ) 6 027 [2] $ (2018) ( 129º )
ISU (2014) 0.527 (ba) ( 152º )
Fètilite 5.38 (2018) [3]
Divès
ISO 3166 kòd NG , NGA, 566
TLD .ng
Prefiks tel. +234 (007 soti nan Kenya ak Uganda)
Otom. NGR
Im nasyonal Leve, O Konpatriyòt ( Leve, O Konpatriyòt)
Jou ferye nasyonal la 1er Oktòb
Nijerya - Kat jeyografik

Kowòdone : 9 ° N 8 ° E / 9 ° N ° 8 AK 9; 8

Nijerya ( AFI : / niˈʤɛrja / [4] ), ofisyèlman Repiblik Federal Nijerya (nan lang angle : Repiblik Federal Nijerya ), se yon eta nan lwès-sant Afrik , ki pi abitan sou kontinan an . Li fontyè ak Benen nan lwès la, Chad nan nò-bò solèy leve a, Kamewoun nan lès la, Nijè nan nò a ak nò-lwès; li don Oseyan Atlantik la nan Gòlf Gine a . Setyèm eta nan mond lan pa popilasyon, li se yon pati nan Commonwealth la nan Nasyon yo . Vil prensipal yo, nan adisyon a kapital aktyèl Abuja (depi 1991) ak yon sèl anvan an, Lagos , yo se: Abeokuta , Ibadan , Port Harcourt , Enugu , Kano , Kaduna , Jos ak Benen City .

Li se yon repiblik prezidansyèl federal ki gen ladan 36 eta yo . Teritwa Nijeryen an te rete depi 9,000 BC e yo te rele Nijerya pa Flora Shaw, madanm nan lavni nan Baron Lugard , nan 19yèm syèk la . Soti nan yon pwen de vi relijye, popilasyon an divize egalman ant kretyen ak Mizilman yo . Ekonomi eta a ap grandi fòtman, jan yo montre nan figi yo nan Fon Monetè Entènasyonal nan 2008 ak 2009. Nan 2012, GDP an te 453 milya dola, depase GDP an nan Lafrik di sid , ki te kanpe nan 384 milya dola.

Jewografi fizik

Mòfoloji

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Jewografi nan Nijerya .
Elefan nan Yankari National Park .

Nijerya sitiye nan Gòlf Gine nan Afrik Lwès . Vil prensipal yo konsantre nan plenn sid yo. Se pati santral la nan peyi a te fè leve nan ti mòn ak plato. Nan nò a li se sitou okipe pa plenn arid. Peyi vwazen yo se Benen , Nijè , Chad ak Kamewoun .

Teritwa a gen yon estrikti olye senp; li koresponn ak yon avyon ansyen ki gen pati enpòtan li yo nan seksyon santral-nò a, kote akeyozoik fòmasyon yo cristalline nan zago Afriken an parèt sou sifas vas. Zòn sa yo leve soti vivan, ki fè yo configuré kòm yon sòt de plato pa trè wo, reprezante kadav yo nan yon soulajman ansyen piti piti pote pa ewozyon, ki te sibi rajenisman nan Cenozoic a , lè depresyon yo ki ranpli foto a yo te dekri oswa defini. teritwa, kòm yon refleksyon nan pi gwo règleman an kwout nan kontinan Afriken an. Yo se: yon sèl nan sid fè fas a kòt la, yon sèl la janbe lòt pa Nijè ak sa yo ki an aflu Benue li yo , finalman youn nan nò ki tonbe nan depresyon entèn kontinantal la nan Chad. Nan zòn depresyon sa yo, fòmasyon akeyozoik yo kouvri pa kouch sedimantè akòz entresyon peryodik nan lanmè a: yo patikilyèman reprezante pa depo Kretase nan seksyon santral yo (depresyon Nijè ak Benue), pa kenozoyik nan senti sid la epi finalman pa fòmasyon resan nan zòn majinal yo tou de nan nò, nan basen Chadian, ak nan sid, nan teren kotyè a.

Foto jewografik Nijerya a fini ak fòmasyon vòlkanik, ki gen orijin lye nan menm règleman kwoutyè yo deja mansyone, prezan pi wo a tout nan seksyon santral la nan peyi a, kote plato Jos la (oswa Bauchi, 1,781 m) konstitye pi wo a nan teritwa Nijeryen an ansanm ak krèt lès yo (mòn Shebshi, 2.042 m). Soti nan pwen mòfolojik de vi a, Nijerya gen karakteristik tipikman Afriken, se sa ki, ki gen matirite, Des louvri, kase isit la epi gen nan eminans yo nan relyèf ansyen rezidyèl, pa ti mòn granit izole, pa eskarpman ansyen erosional. Sèlman zòn nan aksidante se youn nan santral ant Nijè ak Benue, susmansyone Jos Plato a, janbe lòt pa fon yo ki gaye nan direksyon pou depresyon yo ki antoure. Sifas trè plat yo jwenn nan nò a, kote gen mòn sab kòtplaj Sandy fiks pa vejetasyon; teritwa a deplase nan direksyon pou bò solèy leve a, kote gen zòn aksidante ak plato nan wòch cristalline ak nan kèk ka, tankou nan Plato a nan Biu, nan wòch bazaltik. Seksyon santral-sid la prezante soulajman sèlman nan lwès la nan confluence nan Nijè a ak Benue: entumescences karakteristik granit bay yon aspè grav nan jaden flè la. Pli lwen nan sid, sekou a piti piti disparèt nan direksyon pou teren kotyè a, 65 km gwo twou san fon an mwayèn, nan ki sifas delta Nijè a (apeprè 25 000 km²) kanpe deyò, ki te gen yon devan 350 km epi li se janbe lòt pa branch anpil nan gwo larivyè Lefrat la. sa yo rele lwil larivyè Lefrat la, "rivyè nan lwil oliv", paske yo travèse yon zòn ki rich nan pla lwil oliv. Deyò delta a, teren an kotyè entoure pa lagon (pi gwo a se sa yo ki an Lagos), ki kontinye sa yo ki nan kòt la Gineyen.

Idrografi

Nijerya apeprè divize an twa rejyon sa yo pa rivyè yo Nijè ak Benue , ki kouri nan peyi a soti nan nò-bò solèy leve nan sid-lwès, ak Lè sa a, koule nan sant la nan peyi a, pa lwen nouvo kapital federal Abuja la . Nan pwen sa a de rivyè yo ansanm koule nan direksyon sid nan direksyon pou Oseyan Atlantik la, kote yo kreye Delta Nijè a .

Klima

Plis pase soti nan eleman mòfolojik yo, yo detèmine varyete kondisyon anviwònman an, nan Nijerya, pi wo a tout pa klima a. Li varye soti nan sid rive nan nò selon modalite tipik nan vas sifas kontinantal sijè a altène rit sezon yo nan enfliyans yo nan mas yo lè maritim ak kontinantal yo. Gen sezon ivè sèk ak ete lapli, ak atenuasyon a gradyèl nan direksyon pou nò a nan kontribisyon yo mouye oseyanik. Nan lòt men an, teren an bò lanmè se toujou ap sijè a sa yo, ak an patikilye rejyon an delta nan Nijè, karakterize pa yon klima Ekwatoryal.

Sezon lapli a dire de 4 a 7 mwa nan rejyon an ant paralèl 11º N ak 8º N (soti nan mwa me oswa jen rive septanm oswa oktòb); se peryòd sa a ki te swiv pa sezon an long sèk lye nan enfliyans nan antikyclone a Saharan ki jenere karakteristik van sèk, tankou Harmattan la. Nan sid senti sa a, sezon lapli a dire apeprè 7 mwa. Finalman, nan zòn kotyè a ak yon klima ekwatoryal, lapli yo distribiye respire pandan tout ane a, byenke yo diminye yon ti kras nan mwa ivè yo. Pandan tout ane a, lapli isit la rive nan 2,500 mm; an seri a entèmedyè yo varye ant 1,000 ak 1,500 mm; finalman nan senti nò yo pase de 1,000 a 500 mm nan direksyon nò. Konsènan valè yo tèmik, nou pase soti nan mwayèn yo Ekwatoryal nan 25-26 ° C nan teren an bò lanmè, a 26-30 ° C nan zòn yo entèmedyè, kote osilasyon yo gen plis sansib; finalman, nan pati nò a, valè maksimòm 38-41 ° C yo opoze pa mwayèn minimòm 13-16 ° C. Pik yo rive isit la nan kouri-up nan sezon lapli a (avril).

Istwa

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Istwa Nijerya .

Anpi Kanem-Bornu a tou pre Lake Chad domine nò Nijerya pou plis pase 600 ane, pwospere kòm yon sant nan komès nò-sid ant Berbè Nò Afriken yo ak popilasyon forè. Nan 18tyèm syèk la , eta Hausa ki baze nan vil yo te anba kontwòl Fulani yo , ki te sèlman pasyèlman Islamize. Kont koutim koripsyon yo leve predikasyon Usman dan Fodio , tou yon Fulani. Apre divès evènman, nan 1804, li te jere pou pou genyen epi li te jwenn yon sèl eta Hausa ki sou lanmò li li kite divize ant frè l '(pati lwès la ak kapital Sokoto) ak pitit gason l' yo.

Teritwa Hausa a, se sa ki pale lang Hausa a kòm premye lang lan, tou pwolonje nan pati sid Nijè, kote Hausa yo majorite. Tou de wayòm yo nan Oyo nan sidwès la ak Benen nan sidès la devlope sistèm elabore nan òganizasyon politik nan 15yèm, 16yèm ak 17yèm syèk yo. Peyi Wa ki nan Ife ak Benen te kite nou presye pwodwi atistik nan kòn elefan, bwa, kwiv ak kwiv.

Ant syèk yo 17th ak 19th, vwayajè Ewopeyen yo ak komèsan te fonde lavil pò ranfòse komès la esklav k ap grandi destine pou Amerik yo . Matyè premyè ak pwodwi fini ranplase komès esklav la pandan 19yèm syèk la. Konpayi Royal Nijè te fonde pa gouvènman UK a an 1886. Nijerya te vin yon pwotektora Britanik an 1901, ak yon koloni an 1914. An repons a nasyonalis k ap grandi Nijeryen ki te swiv nan fen Dezyèm Gè Mondyal la , Britanik yo te dirije koloni an nan direksyon pou otonomi sou yon baz federal.

Nijerya te vin endepandans konplè sou 1 Oktòb 1960, kòm yon federasyon nan twa rejyon, yo chak nan yo ki anpil kenbe yon maj nan pwòp tèt ou-gouvènman an. An 1966, de koudeta youn apre lòt ki te fèt pa de diferan gwoup ofisye militè te pote peyi a anba kontwòl militè yo. Lidè yo nan dezyèm koudeta a t'ap chache ogmante pouvwa yo nan gouvènman federal la, ak ranplase gouvènman rejyonal yo ak 12 gouvènman leta yo. Igbo a , gwoup etnik dominan nan rejyon lès la, te deklare endepandans Repiblik Biafra an 1967, ki te mennen nan yon lagè sivil san ki te fini ak defèt yo an 1970.

An 1975, yon koudeta san san te pote Murtala Ramat Mohammed sou pouvwa, ki te pwomèt yon retou rapid nan règ sivil la. Li te mouri nan yon tantativ koudeta echwe, siksede pa chèf pèsonèl li yo, Olusegun Obasanjo . Yon nouvo konstitisyon te rdesine nan 1977 ak nan 1979 nouvo, anpil demokratik eleksyon yo te fèt, te genyen pa Shehu Shagari. Nijerya te retounen anba règ militè an 1983 apre yon koudeta ki te etabli Konsèy Militè Siprèm lan kòm nouvo kò gouvène nan peyi a.

Aprè eleksyon 1993 yo te anile pa gouvènman militè a, Jeneral Sani Abacha te pran pouvwa. Lè li te mouri toudenkou nan 1998, Abdulsalami Abubakar te vin lidè nan CMS la, kounye a li te ye tankou Konsèy la Pwovizwa Gouvènan. Li rekonfime otorite konstitisyon 1979 la, epi, an 1999, li eli Olusegun Obasanjo nan biwo Prezidan Federal nan premye eleksyon lib ki te fèt nan 16 zan. Obasanjo ak pati li tou te reyisi nan pran konfimasyon pa genyen eleksyon yo ajite nan 2003. Depi fevriye 2006, Mouvman pou emansipasyon nan Delta Nijè a (MEND) te pote soti plizyè atak sou enstalasyon lwil nan rejyon an, tou de kont tuyaux ak kont enstalasyon endistriyèl yo nan JointVentures yo posede pa Shell ak Agip , ki abouti nan kidnapin nan teknisyen, ki gen ladan etranje, ki moun ki travay la.

Eleksyon yo ki te fèt nan 22 avril, 2007 te deklare gayan an Umaru Yar'Adua , yon Mizilman, orijinal soti nan eta a nan Katsina ak Dolphin la nan prezidan an anvan Obasanjo. Opozisyon an te rele eleksyon yo "fwod kolosal" ak tou divès obsèvatè entènasyonal yo te eksprime opinyon yon ti jan negatif konsènan regilarite nan eleksyon yo.

Konpayi lwil oliv ENI, Shell, Total ak Chevron, Exxon Mobil opere nan peyi a nan Joint Ventures, patnè a majorite absoli se gouvènman Nijeryen an.

Gen kèk ONG , tankou Amnisti Entènasyonal [5] , Aksyon Dwa Anviwonman [6] , yon gwo etid enpak sou anviwònman an nan Pwogram anviwònman Nasyonzini [7] ak kesyon jounalis [8] , te rapòte tankou nan Nijerya [9] , [10] ] Delta Nijè a te devaste [11] , akòz debòdman petwòl ki soti nan tuyaux ki te kontamine akwifè, vwa navigab, forè, mangròv ak jaden kiltive nan ki kominote lokal yo jwenn mwayen poul viv yo (epi ki pafwa agrave pa reta nan ratrapaj la nan polye sit) [5] . Devèsman yo tipikman ki te koze pa pratik la nan pran lwil oliv nan tuyaux pa perçage twou nan yo nan aleka, kote sipèvize, ak Lè sa a, vann li sou mache a nwa.

Gaz flaring toujou lajman pratike nan Nijerya, yon pwosesis trè polisyon pou atmosfè a nan ki gaz la ki asosye ak pwodiksyon lwil oliv, kote li pa fasil commercialisés, boule, divilge gwo kantite gaz kabonik [12] [13] . Se sitiyasyon an dezas anviwònman an ak sosyal nan Delta a Nijè konfime pa desizyon an nan Tribinal la nan Jistis nan Kominote a Ekonomik nan Lwès Afriken Eta (Ecowas, Desanm 2012), ki mete aksan sou ki jan konpayi yo lwil oliv ak antrepriz jwenti opere nan peyi a (Nijeryen Konpayi Nasyonal Petwòl, Shell Konpayi Devlopman Petwòl, ELF Petwòl Nijerya Ltd, AGIP Nijerya PLC, Chevron lwil Nijerya PLC, Total Nijerya PLC ak Exxon Mobil) yo responsab, ak pwoteksyon gouvènman nasyonal, pou abi a grav ak repete komèt e ensiste sou bezwen an pou gouvènman an li menm pou pote konpayi sa yo tounen nan responsablite yo [5] [14] . Nijerya, yon ansyen koloni britanik, te endepandan depi 1960. Soti nan 1967 a 1970 li te sèn nan nan yon lagè sivil san pou siksesyon an nan rejyon an Biafra . Jeneral Olusegun Obasanjo , yon relijyon Advantis kretyen , te nan pouvwa soti nan 1999 a 2007, pandan ke nan 2015 li te Muhammadu Buhari ki te eli Prezidan nan Nijerya, epi li rete konsa nan jou sa a. Nan nò a nan Nijerya se popilasyon an te fè leve lajman nan Hausa ak Fulani sitou Mizilman pandan ke nan sid la popilasyon an se Yoruba ak Ibo sitou kretyen .

Sosyete

Evolisyon demografik

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Demografi nan Nijerya .

Eta ki pi abitan nan Lafrik ak setyèm peyi a nan mond lan pa popilasyon: yon sizyèm nan tout popilasyon an nan Lafrik ap viv nan Nijerya, ki kounye a kantite lajan a 1,170,000,000. Vennkat vil nan Nijerya gen plis pase 100,000 moun. Nan lane 1960, dapreBiwo Resansman Etazini , popilasyon Nijerya te monte a 41 milyon. Sèjousi Nijeryen yo parèt yo te ogmante anpil, jiska figi a remakab nan 190 milyon dola. Nan senk ane, sa vle di nan 2025, yo pral vin - selon projections nan biwo resansman ameriken an tèt li - sou 230 milyon dola.

Etnisite ak minorite etranje yo

Gwo varyete lang, koutim ak tradisyon nan mitan 250 gwoup etnik Nijeryen yo bay peyi a yon divèsite rich. Gwoup etnik dominan nan nò a se sa ki nan Hausa - Fulani , majorite nan yo se Islamik . Nò Islamik la nan Nijerya, ki pou plizyè syèk te gen yon istwa totalman dekonekte soti nan sid la, yo rele nan lang Hausa Arewa la.

Popilasyon an Yoruba se dominant nan sidwès la. Nan ekstraksyon Yoruba se Olusegun Obasanjo , prezidan soti nan 1999 a 2006. Gwoup la etnik Igbo se dominant nan zòn nan sid-lès. Popilasyon sid yo sitou kretyen .

Yoruba, Hausa-Fulani ak Igbo fòme sa yo rele Gwo Twa ki te karakterize konfli politik ak militè nan tout istwa endepandan Nijeryen, kòmanse nan lane 1960. Kesyon fondamantal la konsène alokasyon resous ak divizyon pouvwa a nan nivo politik. ant Nò a ak Sid la, yon pwoblèm ki te toujou wè yon move balans favorab nan nò Mizilman yo , nan kontra ak pi gwo pwodiktivite, kiltirèl ak antreprenarya emansipasyon nan sid la kretyen . Te alokasyon an inegal nan resous nan nivo rejyonal la mennen nan konfli sivil la sanglan ak pi ajite nan istwa a nan Nijerya, sètadi lagè a Biafra nan 1967, yon tantativ separe rejyon an sid-lès rete nan gwoup la etnik Igbo.

Menm jodi a, pwoblèm nan etnik-lokal se nan sant la nan deba a politik-ekonomik nan jeyan Afriken an, ak anfaz patikilye sou reklamasyon yo nan minorite yo nan Delta a Niger, ki te dirije pa Ijaw , Ilaje , Urhobo ak Ogoni , ki mennen nan vyolans kont federasyon an ak kont miltinasyonal yo lwil oliv enstale nan rejyon an, yon sèl pi wo a tout Shell , akize de ekonomikman eksplwate resous lwil oliv san yo pa kontribye nan antretyen an ekolojik epi yo pa pran swen pou yon redistribisyon jis nan pwofi yo. Ki gen orijin Ijaw se mouvman Ijaw Youth Council (IYC) mouvman ki opere ak entèvansyon ame ak kriz yo nan pèsonèl teknik nan raffineries yo.

Lòt gwoup etnik minorite nan nò a se Nupe , Tiv , ak Kanuri yo . Nan senti mwayen an nou jwenn Igbirra , Idoma , Igala ak Birom .

Fragmantasyon nan Federasyon Nijeryen an (otreman yo rele Balkanizasyon ) pa gen anyen lòt pase tantativ pou bay pi gwo reprezantasyon politik ak pouvwa ekonomik pou chak gwoup etnik endividyèl yo. Balkanizasyon te dirije soti nan 3 pòs-endepandans macro-rejyon yo (ki reprezante susmansyone Gwo Twa a) nan yon total de 36 eta jodi a. Kounye a, nan Delta Nijè a, gen presyon pou kreye 3 nouvo eta ki reprezante Ilaje, Urhobo ak Ijaw, kòm sèl solisyon pou konfli etnik yo ki anflame rejyon an.

Lang ak dyalèk

Gaye jeyografik lang yo pale nan Nijerya ak kèk eta vwazen

Lang kominikasyon yo itilize ant moun ki nan diferan gwoup etnik se angle , sitou nan yon vèsyon afrikenize yo rele souvan pidgin angle . Anpil Nijeryen, anplis lang manman etnik yo, konnen omwen yon dezyèm. Hausa , Yoruba, ak Igbo se lang ki pi lajman pale Nijeryen yo.

Relijyon

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Krisyanis nan Nijerya .

Selon estimasyon resan yo, 48,8% nan popilasyon Nijeryen an respekte Islam (sitou Sunni ). Krisyanis pratike pa 49.3% nan popilasyon an (74.1% Pwotestan, 24.8% Katolik, 0.9% lòt moun). 1.9% nan popilasyon an respekte Animism ak lòt relijyon [1] . Hausa-Fulani yo, ki moun ki ap viv nan nò a, se sitou Islamik. Plis pase mwatye nan Yoruba a (k ap viv nan sidwès la) yo se kretyen ak sou yon trimès Islamik , pandan y ap rès la swiv relijyon tradisyonèl animis . Igbo yo se akablan kretyen, ak konstitye dominan gwoup etnik la nan Sidès la. Pami yo katolik rit Women yo dominan, men gen tou kil anglikan , pentkotist ak lòt kilt evanjelik . Espesyalman pastè Nijeryen TB Jozye a gen yon gwo swiv nan mitan popilasyon an. Nan zòn sa a tou ap viv lòt kominote etnik nan Efik , Ibibio / Annang , Edo ak Ijaw , tout kretyen nan gwo majorite. Nan dènye ane yo te gen eklatman souvan ant gwoup kretyen ak gwoup Mizilman yo, patikilyèman nan nò peyi a kote, apre plizyè presyon, lalwa Islamik , oswa Sharīʿa , te prezante nan sistèm legal la nan kèk eta nan zòn nò yo.

Ant 2011 ak 2012 te gen anpil atak ak repete masak kont kretyen yo, an patikilye nan okazyon Nwèl [15] ak Pak [16] , avèk objèktif pou koze netwayaj etnik : ekspozan fondamantalis Islamik yo te an reyalite, yon iltimatòm te mete kote yo te mande tout kretyen ki abite nan nò abandone tout bagay epi ale [17] .

Gwoup Islamik teworis la, ke yo rekonèt tankou " Boko Haram ", te repete atake moske ki lakòz dè santèn de lanmò nan mitan Mizilman ki te rasanble la pou priye [18] [19] [20] . Li te tou frape yon mache ki gen anpil moun ak Mizilman fè makèt pandan èdtan final yo nan Ramadan, sa ki lakòz dè santèn de lanmò. [21]

Jou ferye nasyonal yo

Dat Premye non Sa vle di
29 me Jou Demokrasi Retablisman demokrasi nan Nijerya nan 1999, apre dè dekad nan règ militè yo
1er Oktòb Jou Endepandans: Jou Endepandans Pwoklamasyon endepandans soti nan Wayòm Ini an 1960

Kilti

Pwodiksyon literè

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: literati Nijeryen .

Nan dizwityèm syèk la figi Olaudah Equiano te kanpe deyò, ki moun ki te tou yon komèsan, konteur nan moun yo Igbo ak sipòtè nan mouvman Britanik la fini komès esklav la.

Nan ventyèm syèk la, se yon pwodiksyon literè Nijeryen souvan konsantre sou pwòp tèm peyi a: nan mitan ekriven yo pi popilè, Chinua Achebe , youn nan papa yo nan literati Afriken an angle, ki gen chèf Il tonbe (bagay tonbe apa, 1958), merite mansyone yo konsidere kòm youn nan woman ki pi enpòtan nan literati Afriken yo, epi ankò Wole Soyinka , Pri Nobèl pou Literati an 1986, ak Ben Okri, gayan nan Booker Prize la an 1991 pou roman an wout la Famished .

Chimamanda Adichie vle di soti nan sèn nan kontanporen entènasyonal, ki moun ki nan 2005 te genyen Commonwealth ekriven 'Prize la pou "Premye pi bon liv" kategori a ak liv la Koulè wouj violèt Hibiscus .

Atizay

Atizay Nijeryen kapab divize an kèk faz trè espesifik: Nok , Igbo- Ukwu , Ife, Tsoede ak Benen.

Atizay la nan Nok, ki date ant 500 BC ak 200 AD , kreye pi ansyen sub- Saharan eskilti yo fayans li te ye nan dat. Tou de kilti ak atizay konekte pa sanble yo reprezante yon pwen zewo nan yon tradisyon atistik, tankou eskilti yo deja trè konplèks ak sofistike ak Se poutèt sa ekspè ipotèz prezans nan yon faz anvan kiltirèl ki enfliyanse kilti a Nok. [22] Eskilti yo remonte apatni a yon zòn pwolonje senk san pa yon santèn katreven kilomèt nan nò entèseksyon ki genyen ant rivyè yo Nijè ak Benue , ak sitou reprezante figi bèt reyalis , men tou, sèn yo te pran nan agrikilti , ak reyalite sa a demontre konpetans nan nan sculpteur nan konvèti imaj ak lide enspire pa lanati nan pwodwi solid ak ki dire lontan. Kilti Nok la te renmen refize pote bijou, tankou pèl dekoratif. Style Nok la montre eleman spesifik, tankou tretman je yo ak sousi tou de nan yon demi sèk, twou a prezan nan je yo, twou nen , bouch ak zòrèy , pozisyon an anomal nan zòrèy yo souvan mete dèyè tèt la, yon gwo revizyon nan reprezantasyon nan kwafur yo .

Atizay la nan Igbo-Ukwu, ant nevyèm syèk la ak onzyèm syèk la , konsakre anpil efò nan pwodiksyon an nan objè an kwiv te fè ak gwo metriz nan Distribisyon pèdi sir pafwa te pote soti nan faz siksesif, osi byen ke vaz , chenn an kwiv , braslè ak refize pote bijou divès kalite. Anplis de sa, atizay la nan Igbo-Ukwu devlope dekorasyon yo fineray ak pèl an vè ak anpil swen. Orijinalite ki pi evidan nan atizay sa a te angajman an gwo dekorasyon yo supèrfisyèl, ki fòme ak ti ensèk oswa espiral mens.

Atizay la nan Ife, ki te kòmanse nan 12yèm syèk la , anblèmatik reprezante pa jwenn nan tèt an kwiv, dekouvri nan 1910, epi ki ta dwe reprezante divinite nan lanmè Olokun la . [22] Lòt tèt an kwiv te vin nan limyè nan yon dekouvèt pita, nan 1938. Yon bon kantite fayans ak tèt an kwiv yo te rive jodi a, osi byen ke yon konplèks vaz ak lòt objè yo te jwenn nan yon Tanp nan divinite nan larivyè Lefrat la Oshun. . Atizay la nan Ife se youn nan kèk nan yo, nan mitan yo menm Afriken, reprezante figi imen an ak gwo réalisme ak abondans nan itilize nan mask pou rezon seremoni. Atizay la nan Ife montre kèk siy kontinwite ki gen rapò ak yon sèl anvan an pa Nok ak kèk eleman enfliyans sou boza yo pita tankou sa yo ki nan Benen.

Atizay la nan Tsoede, kòmanse nan trèzyèm syèk la, te distenge pa bronz yo pi popilè, ki konpoze de figi gason, tankou vanyan sòlda a, ak figi fi ak bèt. Karakteristik sa a atizay se asimetri a nan figi yo ak pwopòsyonalite reyalis yo.

Benen atizay, ki soti nan katòzyèm syèk la nan dizwityèm syèk la , pwodwi kòn elefan inonbrabl ak eskilti an kwiv ke yo konsève nan mize atravè mond lan. Se te yon atizay wa, bay ke se sèlman wa a te kapab komisyon eskilti yo an kwiv epi li ka divize an twa peryòd: [23] Bonè, Mwayen an ak anreta. Nan Inisyal la tèt yo te gen tandans senbolize olye ke montre souveren yo. Nan Peryòd Mwayen an, pandan ki dekorasyon yo nan palè wa a te fè, ki te okipe prèske mwatye nan lavil la; le colonne di legno, che sostenevano il tetto, vennero impreziosite con placche bronzee raffiguranti scene di corte e mostrano un'evoluzione dello stile dal basso all'alto rilievo. Nel Periodo Tardo, le teste bronzee divennero più pesanti e servirono anche come base per zanne lunghe oltre il metro.

Musica

Magnifying glass icon mgx2.svg Lo stesso argomento in dettaglio: Musica della Nigeria .

Uno dei generi musicali pop noti, di origini culturali nigeriane e ghanesi, è l' Afrobeat , cui importanti esponenti sono il musicista Fela Kuti e il batterista Tony Allen .

Patrimoni dell'umanità

Da ricordare, in un contesto di importanza universale della cultura nigeriana, il Paesaggio culturale di Sukur e il Bosco sacro di Osun-Osogbo , dichiarati rispettivamente nel 1999 e nel 2005 Patrimonio dell'umanità dell' UNESCO .

La Nigeria nello spazio

  • 27 settembre 2003: viene lanciato NigeriaSat-1 , il primo satellite nigeriano. [24]

Ordinamento dello Stato

La Nigeria è una repubblica federale presidenziale .

Costituzione

L'attuale Costituzione della Nigeria risale al 29 maggio 1999.

Suddivisioni amministrative

Magnifying glass icon mgx2.svg Lo stesso argomento in dettaglio: Stati della Nigeria .

La Nigeria è suddivisa in 36 Stati e un territorio. Da segnalare che alcuni Stati sono retti da principi maomettani o sultani. Il più importante sultanato è Sokoto , il cui sultano è ufficialmente la massima autorità islamica del Paese.

Ogni Stato elegge il proprio governatore il quale nomina un consiglio esecutivo e un parlamento dell'assemblea unicamerale.

Città principali

Magnifying glass icon mgx2.svg Lo stesso argomento in dettaglio: Città della Nigeria .

Nel 2010 la Nigeria conta 10 città con una popolazione superiore al milione, e circa 70 città con più di 100.000 abitanti. I dati sulla popolazione non sono tuttavia sempre affidabili, dato che vengono spesso contestati e strumentalizzati per le tensioni etniche presenti nel paese [25] : Secondo il sito World Gazeteer [26] , le prime 10 città nigeriane sono:

Panorama di Lagos , la città più popolosa del Paese.
  1. Lagos – 9.968.455 abitanti, circa 15.500.000 nell'area metropolitana
  2. Ibadan – 5.175.223
  3. Benin City – 2.406.697
  4. Kano – 2.376.372, più di 3.500.000 nell'area metropolitana
  5. Port Harcourt – 2.100.711
  6. Kaduna – 2.061.175
  7. Aba – 1.597.296
  8. Abuja (capitale federale) – 1.352.679
  9. Maiduguri – 1.126.195
  10. Ilorin – 1.084.681

Istituzioni

Istruzione scolastica

Università

Nell'ambito universitario possiamo ricordare l'Università di Nigeria, fondata da Nnamdi Azikiwe nel 1955, e aperta il 7 ottobre 1960.

Sistema sanitario

Gli sforzi dell' Organizzazione mondiale della sanità per sradicare a livello mondiale la poliomielite sono stati in parte vanificati dal caos politico del paese. Nel nord della Nigeria, infatti, ha avuto luogo circa metà dei casi documentati di polio a livello mondiale nel 2003, ma i capi religiosi musulmani hanno ripetutamente inveito contro le vaccinazioni , denunciandole come un tentativo dei paesi occidentali per sterilizzare le ragazze musulmane nigeriane. Il programma nazionale di vaccinazioni venne sospeso in molti stati del nord nell'agosto del 2003, e da allora i casi sono quasi quintuplicati (119 casi nel primo trimestre del 2004, contro i 24 nell'intero 2003). Nel maggio 2004, partendo dal nord della Nigeria, vari casi di polio sono stati segnalati anche in una serie di nazioni africane confinanti dove la poliomielite era stata precedentemente debellata totalmente con successo. Il 18 maggio 2004, lo Stato di Kano ha acconsentito a riprendere il programma di vaccinazioni, utilizzando però solo vaccini prodotti in Indonesia , e non quelli prodotti negli USA .

Forze armate

Politica

Magnifying glass icon mgx2.svg Lo stesso argomento in dettaglio: Politica della Nigeria .

La Nigeria è una Repubblica Federale composta da 36 stati più il Territorio della Capitale Federale di Abuja.

Leelezioni del 23 e 24 febbraio 2019 hanno decretato la vittoria del partito di Muhammadu Buhari , musulmano, con il 55,60 % dei voti. [27]

Economia

Magnifying glass icon mgx2.svg Lo stesso argomento in dettaglio: Economia della Nigeria .
Acciaieria di Ajaokuta

L'economia nigeriana è la 26ª economia mondiale per PIL nominale ed è la prima del continente africano. [28]

Nel 2014, il National Bureau of Statistics ha provveduto a ristrutturare il proprio sistema di rilevazione degli indicatori economici, portando i settori analizzati da 33 a 46 e migliorando le stime sulla cosiddetta "economia informale" (o economia in nero). Il settore agricolo, sceso dal 35% al 22%, non ha tenuto il passo con la crescita degli altri settori e il Paese, da esportatore netto di cibo, è diventato importatore netto. Il settore manifatturiero (il terzo per grandezza del continente) serve larga parte dell' Africa occidentale , anche se pesa solo per il 6,8% del PIL.

Petrolio e servizi

Nonostante sia considerata una delle maggiori esportatrici di petrolio , la Nigeria ne genera soltanto il 2,7% della produzione mondiale [ senza fonte ] e il settore petrolifero rappresenta solo il 14,4% del PIL. In crescita sostenuta è invece il settore terziario, che ha raggiunto il 52% del PIL: in particolare, si è osservata la crescita dei settori bancario , cinematografico e delle telecomunicazioni (quest'ultimo salito all'8,7% del PIL). [28] [29] Dal 2016 le esportazioni sono nettamente aumentate, al punto che la Nigeria è arrivata ad essere il dodicesimo paese a livello mondiale.

Un rapporto di Citigroup del febbraio 2011 ha incluso la Nigeria nel gruppo dei "Global Growth Generators" ("generatori di crescita mondiale"), ossia gli 11 Paesi che fra il 2010 e il 2050 contribuiranno maggiormente alla crescita del PIL mondiale. [30]

Le risorse minerarie includono, oltre al petrolio, carbone e stagno . I principali prodotti agricoli sono olio di palma , cocco , agrumi , mais , cassava , yam e canna da zucchero .

Nel 1960 la Nigeria, un tempo nota come il Paese degli "oil rivers", era il primo produttore ed esportatore mondiale di olio di palma, ma all'inizio degli anni ottanta ne è diventato un paese importatore. Nel 1984 ha importato 110.000 tonnellate di olio di palma dalla Malesia e l'anno successivo ha stipulato un contratto di approvvigionamento a lungo termine con questo Paese.

La produzione di arachidi è crollata a partire dal 1975 e gli enti di commercializzazione dell'arachide, che nel 1972 avevano acquistato circa 454.000 tonnellate di questo prodotto, nel 1978 ne hanno acquistate 50.

La produzione di zucchero è aumentata molto a partire dal 1961, ma anche la sua richiesta interna e di conseguenza il saldo esportazioni-importazioni è diminuito drasticamente fra il 1970 e il 1980.

Sport

Calcio

Il calcio è uno degli sport più praticati in Nigeria. Fra i calciatori nigeriani di livello internazionale si possono citare Jay-Jay Okocha , (inserito nella lista FIFA 100 ), Taribo West , Obafemi Martins , Joseph Yobo , Nwankwo Kanu , Sunday Oliseh , John Obi Mikel e Finidi George . Nel contesto è da ricordare la figura del calciatore e allenatore nigeriano Stephen Keshi , morto per un attacco cardiaco nel 2016.

In particolare la Nazionale di calcio della Nigeria è stata tre volte Campione di Coppa d'Africa e il suo capocannoniere è Rashidi Yekini con 37 reti.

Pugilato

Nella disciplina pugilistica la Nigeria annovera, fra gli altri, la figura di Dick Tiger , campione mondiale dei pesi medi dal 1962 al 1963 e dal 1965 al 1966, e anche campione del mondo dei mediomassimi dal 1966 al 1968.

Giochi olimpici

Magnifying glass icon mgx2.svg Lo stesso argomento in dettaglio: Nigeria ai Giochi olimpici .

La prima medaglia d'oro olimpica per la Nigeria venne conquistata nel salto in lungo da Chioma Ajunwa , ai Giochi olimpici di Atlanta 1996.

Altri sport

Tra gli sport più praticati ci sono la pallacanestro (doveroso menzionare il grande Hakeem Olajuwon ) e il rugby . Attualmente nella più grande organizzazione delle arti marziali miste, la Ultimate Fighting Championship , dominano i campioni rispettivamente delle categorie welter e medi, Kamaru Usman e Israel Adesanya , entrambi nigeriani.

Note

  1. ^ worldometers.info , https://www.worldometers.info/world-population/nigeria-population/ .
  2. ^ a b c d ( EN ) World Economic Outlook Database, April 2019 , su IMF.org , Fondo Monetario Internazionale . URL consultato il 16 mag 2019 .
  3. ^ Tasso di fertilità nel 2018 , su data.worldbank.org . URL consultato il 12 febbraio 2013 .
  4. ^ Luciano Canepari , Nigeria , in Il DiPI – Dizionario di pronuncia italiana , Zanichelli, 2009, ISBN 978-88-08-10511-0 .
  5. ^ a b c Io pretendo dignità - Responsabilità delle aziende - Nigeria Archiviato il 9 febbraio 2013 in Internet Archive .
  6. ^ Eni in Nigeria: “Scaroni mente” - Nigrizia.it
  7. ^ Nigeria
  8. ^ Report smaschera Eni e Shell: hanno rovinato il Delta del Niger - Pianeta.it
  9. ^ L'Eni, il delta del Niger e gli scempi ambientali delle multinazionali | Multinazionali - ilCambiamento.it
  10. ^ http://www.missionaridafrica.org/news.asp?t=04%2F10%2F2012+5.18.47&anno=2011&p=108 [ collegamento interrotto ]
  11. ^ Appello - Delta del Niger: "Strappa un impegno a Eni!"
  12. ^ Eni in Nigeria: “Scaroni mente” - Nigrizia.it , su nigrizia.it . URL consultato il 1º febbraio 2013 (archiviato dall' url originale il 2 settembre 2012) .
  13. ^ Diritti Globali - Il Delta del Niger irrompe nell'assemblea degli azionisti Eni , su dirittiglobali.it . URL consultato il 1º febbraio 2013 (archiviato dall' url originale il 20 ottobre 2013) .
  14. ^ http://www.courtecowas.org/site2012/pdf_files/decisions/judgements/2012/SERAP_V_FEDERAL_REPUBLIC_OF_NIGERIA.pdf
  15. ^ Corriere della Sera, Terrore in Nigeria, bombe contro chiese cattoliche durante la messa di Natale , 25 dicembre 2011.
  16. ^ La Stampa, Strage alla chiesa cristiana. Pasqua di sangue in Nigeria Archiviato il 13 aprile 2012 in Internet Archive ., 8 aprile 2012.
  17. ^ La Stampa Nigeria, un altro massacro di cristiani Archiviato il 6 gennaio 2012 in Internet Archive ., 6 gennaio 2012
  18. ^ Bomba nella moschea dell'emiro che combatte Boko Haram: 120 morti
  19. ^ Nigeria: bombe in moschea e ristorante a Jos, 44 i morti
  20. ^ Boko Haram slaughter 150 Nigerian Muslims praying in mosques before breaking their Ramadan fast - and gun down the women at home while they prepared their food
  21. ^ Boko Haram Ramadan massacre in Nigeria
  22. ^ a b "Tesori dell'antica Nigeria", di Ekpo Eyo, a cura dell'Università Internazionale dell'Arte di Firenze, Firenze, 1984, pag.19-39
  23. ^ "Tesori dell'antica Nigeria", di Frank Willet, a cura dell'Università Internazionale dell'Arte di Firenze, Firenze, 1984, pag.41-64
  24. ^ https://www.scidev.net/global/news/nigeria-launches-first-satellite-built-by-africans/
  25. ^ Felix Onuah, Nigeria gives census result, avoids risky details , Reuters, 29 dicembre 2006. URL consultato il 23 novembre 2008 .
  26. ^ www.World Gazeteer.com Archiviato il 22 maggio 2011 in Internet Archive .. Si veda anche www.geonames.org , che riporta dati differenti.
  27. ^ Nigeria's president Buhari has been re-elected for a second term , su qz.com . URL consultato il 19 ottobre 2019 .
  28. ^ a b ( EN ) Christie Viljoen, A closer look at Nigeria's GDP rebasing , in CNBC Africa , 11 aprile 2014. URL consultato il 7 agosto 2015 (archiviato dall' url originale il 23 luglio 2015) .
  29. ^ ( EN ) Africa's new Number One , in The Economist , 10 aprile 2014. URL consultato il 7 agosto 2015 .
  30. ^ ( EN ) Joe Weisenthal, FORGET THE BRICs: Citi's Willem Buiter Presents The 11 "3G" Countries That Will Win The Future , in Business Insider , 22 febbraio 2011. URL consultato il 7 agosto 2015 .

Bibliografia

  • ICOM, Red List , International Council of Museums [2]
  • Fabio Maniscalco, Archaeological Looting and the Protection of Cultural Property in Nigeria , in "Web Journal on Cultural Patrimony", vol. 1, 2006 [3]

Voci correlate

Altri progetti

Collegamenti esterni

Controllo di autorità VIAF ( EN ) 130803976 · ISNI ( EN ) 0000 0001 2157 8678 · LCCN ( EN ) n79056412 · GND ( DE ) 4042300-1 · BNF ( FR ) cb11868654f (data) · BNE ( ES ) XX452385 (data) · NDL ( EN , JA ) 00568000 · WorldCat Identities ( EN ) lccn-n79056412
Africa Occidentale Portale Africa Occidentale : accedi alle voci di Wikipedia che trattano di Africa Occidentale