Lang laten

Soti nan Wikipedia, ansiklopedi gratis.
Ale nan navigasyon Ale nan rechèch
Laten
LANG LATIN
Pale nan Vatikan VILA Vatikan VILA
Oratè
Total Pa gen moun ki pale natif
Lòt enfòmasyon
Ekri Alfabè laten
Nèg SOV (gratis lòd)
Taksonomi
Filojeni Lang Indo-Ewopeyen an
Lang italik
Lang Latin-Faliscan
Laten
Lwa ofisyèl
ofisye an Anblèm Sentespri a, (ofisyèl 2000) .svg Sent Gade
Vatikan VILA Vatikan VILA
Reglemante pa Pontifikal Akademi nan Latinite
Kòd klasifikasyon
ISO 639-1 la
ISO 639-2 lat
ISO 639-3 lat ( EN )
Glottolog lati1261 ( EN )
Ekstrè nan lang
Deklarasyon Inivèsèl sou Dwa Moun , atizay. 1
Tout moun gratis aequique dignitate atque iuribus nascuntur. Ratione conscientiaque praediti are et more fraterno iis erga alios se gerendum est.

Pater Noster

Pater Noster ki se nan caelis:
sanctificetur nomen tuum;
adveniat regnum tuum;
fiat volontas tua,
sicut in caelo, et in terra.
Panem nostrum
cotidianum soti nan nobis hodie;
et dimitte nobis debita nou an,
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris;
et ne nos inducas in tentationem;
sed free nos a malo.
Amèn!
Kat Anpi Women an nan wotè li.svg
Anpi Women an nan ekspansyon maksimòm li yo.

Latin oswa lang Latin se yon lang Indo-Ewopeyen ki fè pati gwoup Latin-Faliscan nan lang yo . [1] Li te pale nan Lazio ( Lătĭum nan Latin) omwen depi nan konmansman an nan premye milenè BC la.

Istwa

Orijin ak laj akayik

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Akaik Latin .
Akaik inscription Latin sou Lapis Niger la (literalman wòch nwa )

Tras nan Latin nan akayik (jiska twazyèm syèk BC la ) rete nan kèk sitasyon pa otè yo ak espesyalman nan enskripsyon, ki ansanm ak konparezon a ak lòt lang ki gen rapò pèmèt yon rekonstriksyon trè pasyèl nan li. Dapre Sesto Pompeo Festus, leksikograf Women ak gramè nan dezyèm syèk la. AD, Latin nan sans nan 'Lazio lang' primitif te yon ekspresyon nan tan li pa kounye a prèske konplètman disparèt:

Pale nan Latin soti nan Lazio; ki lang te tèlman abandone ke diman okenn konesans rete nan li ( Latine loqui a Latio dictum est; quæ locutio adeo est versa, ut vix ulla eius pars maneat in notitia ). [2]

Se sèlman fragman ki rete nan tèks literè ki pi ansyen yo, sa yo ki nan Livio Andronico , Nevio ak Ennio , tout date tounen nan twazyèm syèk BC la , Se poutèt sa databl sou senk syèk apre fondasyon an mitoloji nan lavil Wòm (dapre Varro nan 753 BC). Sèl eksepsyon yo se komedi Plautus yo, ki donk konstitye sous prensipal la pou etid lang arkaik la.

Avèk dezyèm syèk la BC literati Latin devlope, ak espesyalman ak travay la nan Marco Porcio Cato ensensè a yon pwoz literè Latin te fèt. Lang nan, sepandan, toujou te gen yon sèten brutality, epi li pa t 'san enfliyans dyalektal. Se poutèt sa, se itilize nan tèm nan "arkaik Latin" pwolonje yo konsidere lang lan Latin anvan yo sou 75 BC tankou sa yo .

Klasik Latin

Icône loup mgx2.svg Sijè a menm an detay: Fonoloji Latin ak gramè Latin .

Li te nan premye syèk anvan Jezikri a , ak ekstansyon sitwayènte Women an nan italik yo ak rezilta chanjman sosyal yo, ki konsène pou pite lang lan leve nan lavil Wòm. Epitou anba presyon nan espekilasyon lengwistik grèk, yon pwosesis pou regilarize nan lang lan te kòmanse. Nan epòk sa a, moun ki gen lèt tankou Florid , ki te yon oratè ak filozòf, osi byen ke yon politisyen (li te konsil nan 63 BC , ane a nan konplo Catiline a); oswa tankou Catullus ak poetae novi a , ki moun ki revolusyone lang powetik la. Ekri a pa te enkoni menm nan 'ki graj' condottieri tankou Cesare , ki moun ki te anpil admire pou style klè l 'yo, ak nan ki de travay toujou etidye ak apresye rete: Lagè a fyèl ( Commentarii de bello Gallico ) ak Gè Sivil la ( Commentarii de bèl sivil ).

Lè a te kounye a mi pou literati Latin nan defi literati grèk, ki te Lè sa a, konsidere kòm surpase. Nan jenerasyon kap vini an, anba prensipote Augustus , pi gwo powèt Wòm yo te fleri; Horace , ki moun ki èksele nan satir ak lirik , imite lirik tankou Pindaro ak Alceo , Virgilio , ki moun ki distenge tèt li nan genre nan bucolic , nan pwezi didaktik ak nan sezon , rivalize Theocritus , Ezyòd e menm Homer ; ak Lè sa a, ankò Ovid , mèt nan mèt la elegyak, ak Tito Livio nan istoriyografi .

Peryòd klasik lang Latin lan byen koni: Latin, kontrèman ak modifikasyon kontinyatif yo, se yon lang kalite SOV (sijè-objè-vèb), avèk senk deklinasyon ak kat konjigezon vèbal. Deklinasyon non gen sis ka , twa dirèk ( nominatif , akizasyon , vokatif ) ak twa oblik ( jenitif , datif , ablatif ). Konpare ak Indo-Ewopeyen an li te pèdi lokatif la (absòbe ablatif la [3] , men kèk ti rlik kristalize rete. Li ta dwe remake ke moun ki, malgre opinyon la gaye toupatou nan nivo lekòl la, jenitif la pa gen anyen fè ak locative [4] ) ak enstrimantal la (tou absòbe pa ablatif la). Mòd optatif vèbal la te pèdi tou (li te absòbe nan sibjonktif la) e konsa yo te dyasèz presegondè a (pasyèlman siviv nan vèb sa yo ki rele deponan ) ak doub la (ki sèlman tras minim rete). Anplis de sa, nan Latin nan konsèp nan aspè pa t 'gen anpil enpòtans: tou de aorist la ak pafè Indo-Ewopeyen an fizyone nan yon sèl tan, yo rele pa gramè Latin nan perfectum (literalman "ranpli", "konkli"). Olye de sa, sistèm orijinal la nan twa sèks te konsève: maskilen , Rezèv tanpon fanm ak net .

Imperial ak laten an reta

Icône loup mgx2.svg Sijè a menm an detay: vilgè Latin ak lang nan Anpi Women an .

Latin te vin enpòtan kòm yon lang ofisyèl nan Anpi Women an , yo itilize kòm yon lingua franca patikilyèman nan pati lwès li yo. Nan Lès la, ekspresyon sa a te pote chanjman remakab ant premye ak katriyèm syèk yo nan penensil la Balkan (nan Dacia , rekonstitye kòm yon pwovens nan dezyèm mwatye nan twazyèm syèk la nan sid Danube a, nan Moesia , e menm nan nò Masedwan , kote yo pral fèt nan senkyèm syèk la de anperè Bizanten nan lang manman Latin) ak nan kèk zòn nan pwovens Lazi (ki gen ladan Berytus , chèz nan youn nan lekòl yo nan lwa ki pi prestijye nan mond Women an, Heliopolis ak sis koloni yo italik nan Pisidia ) [5] . Sepandan, li pa t 'reyisi nan sabotaj κοινὴ διάλεκτος Koinè diàlektos nan kòm yon lang nan kilti ak itilize nan zòn Lès Mediterane an , pa menm nan Konstantinòp , yon vil nan ki Latin nan, olye toupatou sitou pami klas ki pi wo jouk sou 450 , yo te de pli zan pli rkul anvan Grèk la ki te vin, nan twazyèm dekad la nan syèk la 7th , lang ofisyèl lan nan Anpi Women an lès, oswa Anpi Bizanten , ki pral dire jouk 1453 .

Menm nan epòk Imperial la te gen ekriven enpòtan: pami tout sa nou ka sonje Seneca , Lucano , Petronius , Quintilian , Stazio , Juvenal , Suetonius , Tacitus . Beyond diferans ki genyen stylistic, otè sa yo, ki te rete ant syèk yo 1st ak 2nd , sitou kenbe lang lan literè klasik chanje.

Bagay yo te diferan nan yon peryòd pita: nan mitan dezyèm syèk la, sou men nan yon sèl, yon mòd literè kiltirèl te fèt ki, contournement sa yo kounye a klasik Augustan, gade latinite arkaik; ak nan lòt men an, ak otè tankou Apuleius , vilgè Latin te kòmanse vin pi plis ak plis enpòtans, lang lan pale ki pral vin baz la nan lang jodi a sòti nan Latin, jisteman neo-lang Latin. Nan anpi an reta , ansanm ak otè plis lye nan tradisyon klasik la, tankou Ausonius ak Claudian , figi yo gwo nan Papa yo nan Legliz la parèt tankou Tertullian , Ambrose , Girolamo ak, pi wo a tout, Augustine nan Ipopotam . Nan katriyèm syèk la tou te viv youn nan istoryen yo pi gran Latin (men ki gen orijin grèk-moun lavil Aram): Ammiano Marcellino .

Medyeval ak imanis Latin

Icône loup mgx2.svg Menm sijè an detay: Medyeval Latin .

Avèk sezon otòn la nan Anpi Women an , Latin te toujou itilize pou syèk kòm sèl lang ekri nan mond lan ki te Women an. Nan chanselri wa yo, nan kuri Women an , nan litij Legliz Katolik la , nan pwodiksyon liv sèl lang lan se te Laten; men li te yon Latin de pli zan pli enfliyanse pa lang pale. An reyalite, nan yon peryòd trè difisil pou etabli ant anpi an reta ak byen bonè Mwayennaj yo , vilgè Latin te kòmanse diferansye tèt li, ki te bay premye monte nan Pwotomans la ak Lè sa a, nan premye etap yo nan lang sa yo Romance aktyèl (ki gen ladan Italyen ).

Yon reyaksyon ki te fèt alantou 800 ak Renesans la karoleng , lè Charlemagne sanble bò kote l 'pi gran entelektyèl yo nan tan an, tankou Lombard Paolo Diacono la ak Anglo Alcuin nan York , ki moun li te bay travay la nan reòganize kilti ak ansèyman nan teritwa a nan anpi l 'yo . Operasyon an rekiperasyon konsyan, retabli Correct nan Latin, sepandan definitivman sanksyone nati li kòm yon lang atifisyèl, ak separasyon li yo nan lang lan pale. Li se pa konyensidans ke imedyatman apre sa, la pou premye fwa, yon lang Romance te konsyans ekri, kounye a idantifye kòm yon antite lòt pase Latin: franse a nan sèman an Estrasbou , nan 842 .

Apre ane a 1000 inivèsite medyeval te fèt ak ansèyman an, pou moun ki te soti nan tout lòt peyi sou Ewòp ( vagabon yo clerici ), te estrikteman nan Latin: yon Latin ki, kòm se nòmal pou yon lang, te evolye ki gen rapò ak tan yo nan Cicero oswa Horace. Savan yo nan inivèsite yo devlope yon Latin patikilye, ki rele eskolè , apwopriye pou eksprime konsèp yo abstrè ak nuans elabore pa filozofi a nan tan an , ki rele eskolè .

Se poutèt sa, Latin lan pa te lang kominikasyon li te genyen nan mond Women an ankò; kanmenm se te yon lang vital, anyen men estatik. Avèk letan, sepandan, sa a tou te wè sa tankou yon depravasyon nan lang bèl pouvwa nan klasik lavil Wòm. Nan katòzyèm syèk la nan peyi Itali yon mouvman kiltirèl leve ki, paralèl ak redekouvwi ak re-evalyasyon nan mond lan klasik ak payen, te favorize yon enterè renouvle nan ansyen Latin: li pran non imanis la . Deja kòmanse ak Petrarch , li te gen pi gwo ekspozan li yo nan Poggio Bracciolini , Lorenzo Valla , Marsilio Ficino ak Coluccio Salutati . Lang klasik la te vin sijè a nan etid pwofondè ki an reyalite make nesans la nan disiplin la yo rele klasik filoloji .

Nan epòk modèn lan , Laten te toujou itilize kòm yon lang nan filozofi ak syans, tou de nan peyi Itali ak aletranje ( Thomas More , Erasmus nan Rotterdam , Thomas Hobbes , Christophe de Longueil elatriye) ak premye syantis yo modèn tou te ekri nan Latin tankou Copernicus , Gauss ak Newton ( Galilei itilize tou de Latin ak Italyen, tou depann de odyans lan ki moun yo te entansyon travay la) jouk omwen dizwityèm syèk la , lè menm nan wòl sa a Latin te ranplase pa divès lang nasyonal yo (franse, angle, Alman elatriye).

Poutèt sa, pi fò nan dokiman yo (liv, maniskri, epigrafi, elatriye) ki pwodui nan Laten pa tounen nan peryòd klasik la (ki gen tèks yo apeprè 600 inite), men nan peryòd ki vin apre yo, sètadi Mwayennaj yo ak laj modèn. Dènye etid yo te an reyalite revele egzistans lan nan yon eritaj literè ki konte plis pase 18,000 tèks sètifye, pi fò nan ki toujou rete pibliye. Latin lan te yon lang lajman itilize pa mouvman Repiblik Lèt yo .

Laj kontanporen

Nasyonal Latin Egzamen Meday Gold ak Diplòm
ATM ak enstriksyon Vatikan Laten. [6]

Latin se toujou yon sijè nan etid nan peyi Itali nan kèk lekòl segondè ( klasik lekòl segondè , de premye ane nan lengwistik lekòl segondè , kou tradisyonèl nan syantifik lekòl segondè ak lekòl segondè nan syans imen ), men tou nan kèk Swis, Panyòl, franse lekòl segondè , Britanik, Luxembourgish, Alman, Ameriken, grèk, Ris, Bèlj, Olandè, kwoasyen ak Romanian. Premye chanèl radyo nan televizyon eta Finnish Yleisradio (Yle), kòm yon pati nan emisyon entènasyonal li yo, regilyèman emisyon Nuntii Latini , yon pwogram nouvèl nan Laten ki ka koute nan tout mond lan epi ki disponib sou entènèt la [7] . Yon lòt egzanp se Radyo FREI soti nan Erfurt ( Almay ) ki emisyon nan Latin yon fwa chak semèn pou yon ka nan yon èdtan. Se montre nan rele Erfordia Latina . [8]

Egzamen ak sètifikasyon konsantre sou konesans nan Latin yo ap fèt nan divès peyi tankou egzamen nasyonal Latin lan ak Nasyonal Latin Egzamen an ak konpetisyon tankou Certamen Ciceronianum Arpinas ki pran plas chak ane nan Arpino , Kote li fèt Marco Tullio Cicerone , ak Certamen Viterbiense la. della Tuscia , ki te pran plas chak ane nan Viterbo, yon konpetisyon nan tou de Latin ak klasik grèk.

Latin se toujou lang ofisyèl la nan Sentespri a Gade , byenke Eta a nan Vatikan City itilize kòm 'aktyèl lang Italyen an , rezève itilize nan Latin nan dokiman ofisyèl yo. Menm sit entènèt ofisyèl Vil Vatikan an disponib nan Laten, menm jan ak ATM nan zòn nan. ATM nan sèlman nan IOR la , prezan nan Vil Vatikan an, pou egzanp, gen yon meni ak posibilite pou chwazi ant Italyen , angle , franse , Panyòl , Alman ak Latin nan adisyon a ekran an akeyi, tou nan Latin, ki li Antre scidulam quaeso ut faciundam cognoscas rationem . Pap Francis gen yon pwofil Twitter nan Latin ak plis pase 910,000 disip [9] .

Deviz ofisyèl Inyon Ewopeyen an ak ansyen deviz ofisyèl nan Etazini yo nan Amerik yo nan Latin: Nan varyete concordia ak E pluribus unum respektivman . Swis , pou fè pou evite preferans nan mitan kat lang nasyonal li yo, yo rele ofisyèlman Confoederatio Helvetica (ki soti nan Helvetia ), byenke Latin pa itilize pou rezon administratif.

Pap Jan XXIII sou 22 fevriye 1962 solanèlman pibliye Konstitisyon an Apostolik "Veterum Sapientia", defann yon " Pontificium Institutum Altioris Latinitatis " Lè sa a, aktyèlman te fonde pa Pap Pòl VI sou 22 fevriye 1964 [10] . Direksyon an te reskonsab Sosyete Salesian nan San Giovanni Bosco, ki baze nan plas Ateneo Salesiano nan lavil Wòm, anba pedagojik la nan premye Rector Alfons Stickler la, ki gen objektif espesifik se toujou jodi a fòmasyon an nan pwofesè ki kapab anseye, ak yon metodoloji k ap viv, Latin nan enstiti yo akademik nan Legliz Katolik la.

Atik ak komèsan sou ansèyman Laten yo te pibliye nan peyi Itali pa Italo Lana , Alfonso Traina , Germano Proverbio .

Ekri sistèm

Icône loup mgx2.svg Sijè a menm an detay: Ekri ak pwononsyasyon nan Latin .

Grafik yo nan alfabè a Latin yo sòti nan yon alfabè oksidantal grèk (sa yo ki an Cumae ), ki an vire sòti nan yon sèl la Fenisyen ; pa sèten karakteristik alfabè Latin lan, sepandan, li ta sanble transpire entèmedyasyon pa alfabè etrusk dell '(pou egzanp, mank orijinal la nan Latin nan yon distenksyon grafik ant sispann vwa san vwa ak son , tou de te note ak menm siy' C ' distenksyon sa a, ki prezan nan alfabè grèk la, olye absan nan yon etrusk) [11] . Originally, lèt yo te gen yon fòm sèl, ki koresponn ak lèt ​​majiskil nou an, ki te antoure pa variantes kursif pou ekri chak jou; lèt miniskil yo te prezante sèlman pandan Mwayennaj yo. Alfabè sa a te adopte ak itilize sou syèk yo, ak modifikasyon divès kalite, ki soti nan lang yo Romance ak lang yo Celtic, jèrmen, Baltik, Finnish, ak anpil slav (Polonè, Slovak, Sloveni, kwoasyen ak Czech), kòm osi byen ke pou lòt lang ki pa Ewopeyen tankou Endonezyen, Vyetnamyen, ak fanmi lang Nijè-Kordofan .

Sa yo te lèt yo:

ABCDEF (Z) (G) HI (K) LMNOPQRSTVX (Y) (Z)

Lèt G, jan mansyone, okòmansman pa t egziste nan Laten, grafèm C a te itilize nan plas li: Yon ti konsekans absans sa a te rete menm nan peryòd klasik la nan abrevyasyon "C." pou Gayis ak "Cn." pou Gnaeus : menm non Gaius prezante fòm altènatif Caius ( Caio ). Nan vire, grafèm Z la ranplase lèt la C, depi Latin pa t 'orijinal gen yon vwa alveolar frikatif . [ sitasyon bezwen ] G Latin lan te kreye nan mitan twazyèm syèk anvan epòk nou an pa Spurius Carvilius [ san sous ] , modifye siy C. De lèt ki sot pase yo te ajoute nan fen laj Repibliken an pou transkri grèkis ki genyen fonèm yo / y / ak / z /, ki pa egziste nan klasik Latin lan.

Klasik Latin lan pa t 'konnen son an / v /: kote jodi a nou pwononse son sa a, Lè sa a, vwa labiovelar apwoksimant la [w] te pwononse. Son frikatif labiodental vwa a [v] devlope sèlman nan laten anreta. Poutèt sa, Latins yo make tou de vwayèl la ak semiconsonant la ak sèlman senbòl V la, menm jan tou k ap pase nan Italyen ak U / u; entwodiksyon nan karaktè U ak v dat tounen nan Renesans la , e se travay imanis Pierre de la Ramée , osi byen ke entwodiksyon lèt J, j ak valè I semiconsonant [j]. Karaktè yo U, v, J ak j Se poutèt sa li te ye tankou lèt ramist .

Nan peyi Itali, yon pwononsyasyon Latin konsolide pa Legliz Katolik la Vanport ak refere a yon pwononsyasyon pita pase yon sèl la klasik. Nan lòt peyi, nan lòt men an, sa yo rele pronuntiatio restituta a Vanport, sa vle di yon pwononsyasyon ki kwè yo dwe trè menm jan ak sa yo ki an Latin klasik, nan ki sa yo se karakteristik prensipal yo:

  • piske pa gen okenn son frikatif [v], siy grafik 'V' pwononse kòm [u] oswa [w] ( semivokal u ): pou egzanp VVA (rezen) pwononse ['uwa]; idem VINVM (diven), pwononse [winum] ak sou sa.
  • 'T' ki te swiv pa 'mwen' pwononse [t]: pou egzanp GRATIA (favè) pwononse ['gratia].
  • diftong yo 'AE' ak 'OE' yo pwononse respektivman [aɛ̯] ak [ɔɛ̯]: pou egzanp C AE SAR (Seza) pwononse ['kaɛ̯sar]. Itilize ligati Æ ak Œ yo medyeval e sòti nan tantativ pou transkri yon pwononsyasyon monophthong pandan y ap kenbe de lèt.
  • lèt la 'H' enpoze aspirasyon nan kòmansman mo a (petèt pa nan kò a) ak 'PH', 'TH' ak 'CH', transliterasyon nan lèt yo grèk φ, θ ak χ, yo dwe pwononse kòm yon [ p], [t] oswa [k] akonpaye pa aspirasyon; Imedyatman pwononsyasyon 'PH' ap sonnen [f], e menm jan an tou 'PPH', transliterasyon nan gwoup grèk πφ, pap sispann pwononse [ppʰ], men [fː].
  • 'Y' la se transkripsyon siy omonim grèk la; pou rezon sa a li ta dwe pwononse [y] (tankou yon u franse oswa yon ü Alman oswa menm kòm yon u Lombard ).
  • gwoup la 'VV' (sa vle di 'UU') ki te swiv pa yon konsòn pwononse [wɔ] ~ [wo:] (tandans kiltive) oswa kòm yon sèl [u] (tandans popilè) nan gwoup la 'QVV' (oswa 'GVV '), kote premye' V 'la pa gen yon silab, oswa [uo] kote de vwayèl yo fèt tankou de vwayèl reyèl: pa egzanp EQVVS (chwal) pwononse [' ɛkwɔs] oswa ['ɛkus]. Menm òtograf yo, selon plizyè sous ( Quintilian ak Velio Longo , pou egzanp), ateste sitiyasyon sa a: gwoup 'VV' te ekri tou 'VO' jiska tout peryòd Augustan; gwoup la 'QVV' (ak kidonk 'GVV') nan AD syèk la 1st te gen òtograf an doub 'QVO', pwononse [kwɔ], ak 'QVV', pwononse [ku]. [12] .
  • lèt la 'S' toujou pwononse [s], se sa ki soud, tankou nan mo Italyen sasso a ak jan li toujou k ap pase jodi a nan panyòl ak nan pwononsyasyon nan sid nan Italyen: pou egzanp ROSA pwononse ['rɔsa].
  • konsòn yo 'C' ak 'G' gen sèlman yon son vèl, se sa ki, yo toujou pwononse [k] ak [g], epi pa janm [tʃ] ak [dʒ], se konsa pou egzanp ACCIPIO pral pwononse [ak ' kipio] epi yo pa [at'tʃipio].

Li se vo sonje ke Legliz Katolik te akeri Latin nan pale pa moun yo, epi yo pa te envante yon pwononsyasyon nouvo: li pa konyensidans ke pwononsyasyon eklezyastik la prèske konplètman konyenside avèk sa yo ki nan Italyen modèn, depi chanjman ki fèt nan fonetik Latin, byenke pa reflete nan ekri, yo te konsève nan lang oralman jiskaske ekri nan premye nan Italyen. Anplis de sa, menm jan se ka a jodi a pou tout lang pale nan teritwa vas, pwononsyasyon a nan son sèten ka diferan de kote a plas. Li pa ka Se poutèt sa dwe eskli a priori ke pwononsyasyon eklezyastik la ak pronuntiatio restituta a coexist nan menm peryòd la nan rejyon diferan oswa menm nan menm kote yo, men nan diferan klas nan popilasyon an ak anpil plis chans nan epòk diferan.

Vwayèl

Devan Santral Dèyè
Pa fè wonn Awondi
Fèmen la [13] ɨ [14] ou:
Prèske fèmen ɪ ʏ ʊ
Mwayèn Epi ɐ oswa:
ɛ ɔː
Louvri pou:

Diftong

ae / aɛ̯ /, kòm Seza (Seza)
oe / ɔɛ̯ /, kòm poena (penalite)
au / ɐʊ̯ /, tankou aurum ( ) / ɐʊ̯rʊ̃m /
ui / ui̯ /, kòm cui (cui)
uu / /, tankou equus ( chwal )
ak / ɛi̯ /, kòm ei (pou li / li / li)
Inyon Ewopeyen / ɛʊ̯ / (sèlman nan Greekisms ), kòm euripos (lanmè kanal)
yi / Yɪ̯ / ( Greek sèlman), tankou harpyia ( arpi )

Nan Latin klasik pa gen okenn diftong reyèl ki te fòme pa yon vwayèl asilab ("semivokal") ak yon vwayèl silabik (ak posibilite pou interruption ), tankou nan Italyen ak Panyòl (eksepte ka yo qu + vwayèl / kw /; souvan, men se pa toujou, gu + vwayèl / gw /; nan tij la IE swad, pou egzanp: suādēre / s wa: 'de: re / ak suāuis (suāvis) /' s wa: wis /).

Yo se tout kalite "long modulation vwayèl" kalite a, tankou nan lang angle ak grèk grenye. Sepandan, nan kèk pozisyon nou ka gen diftong semivokalik nan rejis ki pi ba yo tou nan Laten: se ka sa yo rele "vwayèl nan interruption" ki nan lang romans yo te bay monte konsòn palatal (ki pa egziste nan klasik latin), paske -eum egzanp nan lwil oliv ak yom nan basium.

Li nan pwobableman pa ka a pou abietem ( kwadrisilab nan Latin) ki pafwa parèt tankou yon trisyilab metrik ak jod menm si sa se atak la nan dezyèm silab la, mete fen nan premye silab la ak fè lontan: se konsa ab-je-te (m) epi yo pa * a-bje-te (m) jan li ta nan diftong yo semivokalik.

Konsòn

Bilabial Labiodental Alveolar Postalveolar Palatal Vwal Glotal Labiovelar
Nen m (ɱ) n (ŋ)
Enklizif pb td c [15] ɟ [16] KG KG
Frikitif ɸ [17] β [18] f s ( z ) x [19] ɣ h [20]
Afriken d͡z [21]
Vibranti r
Laterali l ɫ [22]
Approssimanti j w [23]

Note: le labiovelari sono / kw / e / gw / ma realizzate spesso con un unico fono [kʷ] e [gʷ] con componente sia velare che labiale. Le nasali hanno il punto di articolazione omorganico alla consonante successiva.

I tempi verbali

Nella lingua latina esistono due categorie di tempi verbali, ovvero i tempi principali ei tempi storici .

  • tempi principali sono i tempi del presente e del futuro (il presente, il perfetto logico con valore di presente, il futuro semplice e quello anteriore);
  • tempi storici invece sono i tempi del passato (l'imperfetto, il perfetto storico e il piucchepperfetto).

Esistono inoltre tre tipi di rapporti tra la proposizione subordinata e la sua reggente, ovvero i rapporti di contemporaneità , anteriorità e posteriorità .

Contemporaneità
  • Contemporaneità rispetto ad un tempo principale
«His imperat ut castra de improviso adoriantur . ( Cesare
«Comanda loro di attaccare all'improvviso l'accampamento.»
  • Contemporaneità verso un tempo storico
«Litteras ad C. Fabium mittit ut in fines Suessionum legiones adduceret . ( Irzio
«Manda una lettera a Gaio Fabio che porti le legioni nel territorio dei Suessioni.»
Anteriorità
  • Anteriorità rispetto ad un tempo principale
« Quaerimus etiam quid iste in extremis Pamphyliae partibus fecerit . ( Cicerone
«Ci chiediamo anche che cosa abbia fatto costui nelle estreme regioni della Panfilia.»
Posteriorità
  • Posteriorità rispetto ad un tempo storico
«Adhuc erat valde incertum qui consules futuri essent . ( Cicerone
«C'era ancora molta incertezza su chi sarebbero stati i consoli.»

Diffusione e utilizzo

Il latino acquistò grande importanza con l'espansione dello Stato romano e in quanto lingua ufficiale dell' Impero si radicò in gran parte dell' Europa e dell' Africa settentrionale . Tutte le lingue romanze discendono dal latino volgare , ma parole di origine latina si trovano spesso anche in molte lingue moderne di altri ceppi: questo perché anche dopo la disgregazione del territorio imperiale governato da Roma , per più di un millennio il latino fu, nel mondo occidentale , la lingua della cultura . Quando venne meno questa sua funzione, intorno al XVII ed al XVIII secolo , essa fu assunta dalle lingue vive europee del tempo e, in alcuni ambiti letterari ( memorialistica in particolare) e nella diplomazia, dal francese . Quest'ultima, essendo una lingua romanza, continuò a promuovere parole di origine latina negli altri idiomi fino ai primi decenni del Novecento, allorquando si andò gradualmente imponendo in Europa e nel mondo, come lingua franca, l' inglese , che pur essendo di ceppo germanico presenta, soprattutto nel lessico, un gran numero di termini di origine latina, grazie alla diffusione dei termini dotti trasmessi dai monaci predicatori cristiani e più tardi alla conquista dell'Inghilterra da parte dei Normanni francesizzati e dei loro eredi Plantageneti .

In seguito alla conoscenza dell' America dopo il 1492 e alla politica coloniale degli stati europei, alcune lingue romanze (spagnolo, francese, portoghese e, in misura minore, italiano) unitamente ad altri idiomi dell'Europa occidentale in cui l'impronta latina era forte, fra cui l'inglese, si erano poi diffuse in gran parte del mondo.

La lingua latina si è sviluppata grazie anche al contributo di tutte le lingue dei popoli con cui è entrata in contatto durante l'epoca romana, ed in particolare con gli idiomi italici , l' idioma etrusco e con quelli parlati nel Mediterraneo orientale (soprattutto il greco ).

Le lingue romanze con maggiore somiglianza al latino sono il sardo per la pronuncia , l' italiano per il lessico , il romeno per la struttura grammaticale (sono presenti declinazioni).

La lingua latina ecclesiastica è lingua coufficiale nella Santa Sede ; la Chiesa cattolica ha usato il latino come principale lingua liturgica fino al Concilio Vaticano II .

In Italia è insegnato nei licei classici , nei licei scientifici , nei licei delle scienze umane e nei licei linguistici , benché il suo studio sia stato ridimensionato considerevolmente dalla Riforma Gelmini dal 2011 .

Il latino è stato usato per designare i nomi nelle classificazioni scientifiche degli esseri viventi fino al 2018, anno in cui il comitato scientifico ha liberalizzato la nomenclatura degli esseri viventi. Ad esempio, molte specie asiatiche hanno un doppio nome, in cinese e in latino (per citarne uno: 兰花蝴蝶 / Papilio orchis). In Europa orientale i nomi delle medicine sono dati anche in latino, così come nel campo dell' omeopatia .

Il latino è ampiamente usato in astronomia, per i nomi ufficiali delle costellazioni (es. Ursa Maior), per i nomi ufficiali dei pianeti (es. Iovis) e per le caratteristiche superficiali dei vari corpi celesti, tra cui i crateri ei monti della Luna.

Note

  1. ^ Un tempo le lingue latino-falische e le lingue osco-umbre erano considerate parte di un unico gruppo linguistico indoeuropeo, quello delle lingue italiche ; tale visione è stata tuttavia progressivamente abbandonata dall' indoeuropeistica , ormai da decenni concorde nel considerarli due rami indoeuropei distinti, sebbene avvicinati da fenomeni di convergenza a causa del lungo coesistere nella penisola italiana .
  2. ^ Sesto Pompeo Festo, De verborum significatione. Parte I, p. 84. Budapest, 1889.
  3. ^ Traina, Bernardi Perini, Propedeutica al latino universitario , Pàtron, Bologna, 2007, pagg. 203-204
  4. ^ Traina, Bernardi Perini, Propedeutica al latino universitario , Pàtron, Bologna, 2007, pagg. 201-202-203
  5. ^ La diffusione del latino in Oriente fu dovuta anche e soprattutto al suo status di lingua ufficiale nell'esercito e nella pubblica amministrazione. Cfr. a tale proposito, Garnsey Saller, Storia sociale dell'Impero romano , pag.229, Roma-Bari, Editori Laterza, 2003 (titolo originale: The Roman Empire, Economy, Society and Culture , Londra, Gerald Duckworth & Co. Ltd, 1987) ISBN 88-420-7083-1
  6. ^ Laura Laurenzi, In Vaticano il bancomat parla latino , in la Repubblica , 29 maggio 2007, p. 1.
  7. ^ Home page di Nuntii Latini , dal sito della Yleisradio
  8. ^ Piccola presentazione
  9. ^ https://twitter.com/Pontifex_ln
  10. ^ cfr. AAS 1962 e 1964 riportate anche in traduzione italiana nel sito Blasius2
  11. ^ A. Traina - G. Bernardi Perini, Propedeutica al latino universitario , Sesta edizione riveduta e aggiornata, Bologna, Pàtron, 1998, p. 22.
  12. ^ Alfonso Traina, L'alfabeto e la pronunzia del latino , 5ª ed., Bologna, Pàtron, 2002, pp. 44 e 59-60. . Traina cita varie fonti: Quintiliano (I, 7, 26) attesta che i suoi maestri facevano scrivere 'VO' il gruppo che nella sua epoca si scriveva ormai 'VV'; Velio Longo (VII 58 K.) attesta la grafia 'QVV' pronunciata [ku]; varie iscrizioni di epoche diverse riportano addirittura la grafia 'CV' per 'QVV'.
  13. ^ Nelle parole derivate dal Greco contenenti Y (es:Harpyia)
  14. ^ Si tratta del cosiddetto sonus medius , pronunciato probabilmente come la y polacca, che dà conto di oscillazioni come lubet / libet .
  15. ^ Possibile allofono di /k/ davanti alle vocali palatali.
  16. ^ Allofono nella lingua comune (sermo vulgaris) per /g/ davanti alle vocali palatali.
  17. ^ Realizzazione del digramma PH con parole dal Greco.
  18. ^ Spirantizzazione della /b/ intervocalica, nelle lingue romanze si evolse in /v/ o /b/.
  19. ^ Possibile pronuncia del digramma CH.
  20. ^ ( EN ) The story of H , su faculty.ce.berkeley.edu .
  21. ^ Fonema importato dalle parole con Z greca (es:Horizon /horid͡zon/ )
  22. ^ Pronuncia /ɫ/ davanti a vocali palatali, se a fine parola o tra consonanti.
  23. ^ Quando la V (U) è in principio di parola o forma un dittongo.

Bibliografia

Altre letture

Didattica

  • Pierre Monteil , Éléments de phonétique et de morphologie du latin , Nathan, 1970.
  • Francesco Della Corte , Avviamento allo studio delle lettere latine , Genova 1972 (varie edizioni, fin dall'ed. Torino 1952)
  • Germano Proverbio , Lingue classiche alla prova: note storiche e teoriche per una didattica , Bologna, Pitagora, 1981
  • Germano Proverbio , La didattica del latino: prospettive, modelli ed indicazioni metodologiche per lo studio e l'insegnamento della lingua e della cultura latina , Foggia, Atlantica, 1987
  • Lao Paoletti, Corso di lingua latina. I. Fonetica, Morfologia, Sintassi , Paravia, Torino, 1974, 16ª rist. 1987 pp. 604. ISBN 8839503870
  • Italo Lana (a cura di), Il latino nella scuola secondaria , La Scuola, Brescia, 1990
  • Moreno Morani , Introduzione alla linguistica latina , Lincom Europa, 2000
  • Nicola Flocchini, Piera Guidotti Bacci, Marco Moscio , Nuovo Comprendere e tradurre , Milano, Bompiani, 2001
  • Alfonso Traina , Tullio Bertotti , Sintassi normativa della lingua latina , Bologna, Cappelli, 2003 (1ª ed. 1965-1973)
  • Maria-Pace Pieri, La didattica del latino , Roma, Carocci, 2005
  • Lorenzo Ieva, Il latino come lingua dell'Europa unita. Studio sul regime linguistico dell'UE , Napoli, Editoriale scientifica, 2009

Saggistica

  • Cesare Marchi , Siamo tutti latinisti , Milano, Rizzoli, 1986
  • Enzo Mandruzzato , Il piacere del latino. Per ricordarlo, impararlo, insegnarlo , Milano, Mondadori, 1989
  • Enzo Mandruzzato , I segreti del latino , Milano, Mondadori, 1991
  • Karl-Wilhelm Weeber, Mit dem Latein am Ende? Tradition mit Perspektiven , Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1998, ISBN 3-525-34003-6 .
  • Nicola Gardini , Viva il latino. Storie e bellezza di una lingua inutile , Milano, Garzanti, 2016, ISBN 978-88-11-68898-3
  • Ivano Dionigi , Il presente non basta. La lezione del latino , Mondadori, 2016.

Voci correlate

Altri progetti

Collegamenti esterni

Controllo di autorità Thesaurus BNCF 4115 · LCCN ( EN ) sh85074944 · GND ( DE ) 4114364-4 · BNF ( FR ) cb11935508t (data) · BNE ( ES ) XX526920 (data) · NDL ( EN , JA ) 00569314